Ngã rẽ liều lĩnh và hành trình triệu USD của loại trứng mọc từ cây
Rời bỏ công việc ổn định, người đàn ông ở Khánh Hòa đã chọn ngã rẽ liều lĩnh với cây rong nho, từng bước đưa sản phẩm độc đáo này ra thị trường quốc tế, mang về doanh thu triệu USD.
“Nếu ngày đó tôi chấp nhận sống trong vùng an toàn, mỗi sáng đi làm và cuối tháng nhận lương, có lẽ hôm nay sẽ không có một doanh nghiệp tạo việc làm cho hàng trăm lao động, trở thành chỗ dựa cho hàng chục hộ dân trồng rong nho dọc dải Nam Trung Bộ”, ông Nguyễn Quang Duy, quê tỉnh Khánh Hòa tự nghiệm lại hành trình đã qua.
Nhắc lại cơ duyên đến với nông nghiệp, ông Nguyễn Quang Duy cho biết hơn 15 năm trước, khi còn công tác trong ngành dược, ông được một người bạn là bác sĩ giới thiệu về rong nho - loại thực phẩm khi đó còn khá mới mẻ tại Việt Nam, ít người biết đến và hầu như chưa được nghiên cứu bài bản.
Theo ông, rong nho được nuôi trồng trong các hồ ven biển, phát triển nhờ nguồn dinh dưỡng tự nhiên từ nước biển. Cây có hình dáng đặc trưng với các nhánh tròn xanh mướt như chùm trứng cá mọc ra từ thân. Theo các tài liệu khoa học, rong nho chứa nhiều vitamin, khoáng chất thiết yếu, có giá trị dinh dưỡng cao.
Những thông tin ban đầu đã khơi dậy sự tò mò, thôi thúc ông Duy chủ động tìm hiểu sâu hơn về loại rong này. “Thấy hay, tôi bắt đầu tìm sách báo, hỏi thăm nhiều nơi để hiểu rõ hơn về giá trị, khả năng ứng dụng của rong nho”, ông Duy nhớ lại.
Càng nghiên cứu, ông càng nhận ra rong nho không chỉ giàu giá trị dinh dưỡng mà còn là thực phẩm có nguồn gốc thực vật, an toàn cho sức khỏe. Còn trên thực tế, loại rong này đã được sử dụng phổ biến hàng chục năm tại Nhật Bản và hiện diện trong bữa ăn hằng ngày của người dân nhiều quốc gia như Mỹ, Hàn Quốc, Thái Lan và Singapore. Điều đó càng củng cố niềm tin của ông Duy vào tiềm năng phát triển rong nho tại Việt Nam.
Theo ông Duy, giá trị dinh dưỡng của rong nho đã được thị trường quốc tế, đặc biệt là các nước phát triển kiểm chứng. Riêng trong nước, ông cho rằng Khánh Hòa sở hữu nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển rong nho nhờ bờ biển dài, nguồn nước sạch và các khu vực nuôi kín gió.
“Tôi tự hỏi thiên thời, địa lợi đã có, chỉ còn thiếu nhân hòa. Nếu mình không làm thì ai làm? Chính suy nghĩ đó đã thôi thúc tôi lựa chọn lập nghiệp, gắn bó với con đường phát triển rong nho ngay trên quê hương”, ông Duy nói.
Nghĩ là làm, năm 2010, ông Duy thuê lại 3ha đất đìa nuôi ốc hương tại khu vực xã Ninh Phú (cũ), nay là phường Hòa Thắng, tỉnh Khánh Hòa để bắt tay vào trồng rong nho. Thời gian đầu, ông vẫn duy trì công việc trong lĩnh vực dược, tranh thủ những ngày cuối tuần về nghiên cứu, thử nghiệm mô hình nuôi trồng.
Đến giữa năm 2011, ông quyết định nghỉ hẳn ngành dược, thành lập công ty riêng, tập trung toàn bộ thời gian, nguồn lực cho việc phát triển rong nho.
Cùng thời điểm này, ông mời các chuyên gia Nhật Bản, những người có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực nuôi trồng rong nho sang hỗ trợ về giống, kỹ thuật. Sau quá trình thử nghiệm, hoàn thiện, đến năm 2013, những lô rong nho đầu tiên của ông Duy chính thức được đưa ra thị trường.
Theo ông Duy, khi sản phẩm được chào bán tại các thành phố lớn như Hà Nội và TPHCM, nhiều chuỗi siêu thị quan tâm, sẵn sàng đưa lên kệ hàng vì nhận thức rõ giá trị của thực phẩm này.
Tuy nhiên, khi đến tay người tiêu dùng, rong nho lại gặp khó khăn trong khâu tiếp nhận, sử dụng do vị mặn và mùi đặc trưng của biển, khiến sức tiêu thụ không đạt kỳ vọng. “Sản phẩm bán chậm, hàng bị trả về nhiều, gây hư hỏng lớn và thua lỗ nặng”, ông Duy nói.
Theo ông, thất bại trong giai đoạn khởi nghiệp không xuất phát từ chất lượng sản phẩm mà do thị trường chưa sẵn sàng, việc đầu tư chưa phù hợp với thời điểm.
“Trước đây, người tiêu dùng chủ yếu quan tâm đến việc ăn no. Trong 5 năm gần đây, nhận thức và thói quen tiêu dùng của khách hàng đã thay đổi rõ rệt. Thế hệ trẻ ngày càng hướng đến ăn sạch, ăn lành mạnh thay vì chỉ ăn no. Khi đó, các sản phẩm sạch, giàu giá trị dinh dưỡng mới thực sự có cơ hội phát triển”, ông Duy lý giải.
Khi thị trường nội địa gần như rơi vào bế tắc, ông chuyển hướng xuất khẩu rong nho tươi sang Nhật Bản bằng đường hàng không. Tuy nhiên, do thời gian bảo quản ngắn và yêu cầu khắt khe về chất lượng, nhiều lô hàng khi đến nơi đã bị hư hỏng, tỷ lệ thiệt hại 30-50%, thậm chí có lô hư hỏng hoàn toàn.
Hoạt động kinh doanh liên tục thua lỗ trong khi nguồn lực tài chính gia đình có hạn. Đến năm 2015, khi vốn gần như cạn kiệt, ông Duy buộc phải cầm cố chính ngôi nhà đang ở cùng toàn bộ nữ trang, vàng bạc tích lũy của 2 vợ chồng để tiếp tục đầu tư.
“Giai đoạn 2010-2020 thực sự rất khó khăn. Nhiều người khuyên tôi nên dừng lại, chuyển sang kinh doanh những mặt hàng sẵn có để an toàn, đỡ vất vả hơn. Nhưng tôi gạt bỏ tất cả, bởi tôi tin rằng mình có thể làm được”, ông Duy chia sẻ.
Sau đó, ông tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ các chuyên gia Nhật Bản về kỹ thuật và công nghệ, đồng thời tham vấn ý kiến của các chuyên gia đầu ngành trong nước về nông nghiệp. Nhờ vậy, sản phẩm rong nho tách nước dần hoàn thiện, từng bước được thị trường trong nước cũng như quốc tế đón nhận.
Theo ông Duy, hiện doanh nghiệp của ông xuất khẩu rong nho sang các thị trường có yêu cầu khắt khe về chất lượng như Nhật Bản, Mỹ, Canada và Đài Loan (Trung Quốc), với sản lượng trung bình 40 tấn/tháng, mang về doanh thu hàng triệu USD mỗi năm.
Công ty cũng giải quyết việc làm cho gần 250 lao động tại địa phương, với mức lương trung bình 9 triệu đồng/người/tháng.
Để đáp ứng yêu cầu chế biến, ông Duy đã xây dựng chuỗi liên kết nuôi trồng rong nho theo hình thức ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với 70 hộ dân trên diện tích nuôi trồng hơn 80ha, trải dài từ Đắk Lắk đến Khánh Hòa. Nhờ đó, nhà máy chủ động được nguồn cung và kiểm soát ổn định chất lượng đầu vào.
Gia đình ông Nguyễn Văn Y (40 tuổi, trú tại tổ dân phố Đông Hà, phường Đông Ninh Hòa) đang tham gia chuỗi liên kết nuôi trồng rong nho với diện tích hơn 5ha. Theo ông Y, việc tham gia chuỗi giúp người dân có đầu ra ổn định.
“Nếu giá thị trường xuống thấp, chúng tôi vẫn được ông Duy thu mua với mức giá cố định, còn khi giá tăng sẽ thu mua theo thị trường. Nhờ vậy, bà con rất yên tâm đầu tư, canh tác”, ông Y chia sẻ.
Ông Lê Đình Khiêm, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa), cho biết so với các loại hình nuôi trồng thủy sản như ốc hương hay tôm hùm, vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro do dịch bệnh, rong nho có chi phí đầu tư thấp, ít phát sinh dịch bệnh, mang lại hiệu quả kinh tế ổn định và bền vững. Vì vậy, tỉnh khuyến khích người dân phát triển nuôi trồng loài thực vật thuộc họ tảo này.
Theo ông Khiêm, hiện trên địa bàn tỉnh có nhiều cá nhân, doanh nghiệp đầu tư phát triển và đưa rong nho Khánh Hòa xuất khẩu ra thị trường quốc tế, trong đó có đơn vị do ông Nguyễn Quang Duy sáng lập và điều hành.
Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo cho biết, ông Duy là một trong những người tiên phong trồng thử nghiệm rong nho, đến nay đã xây dựng được chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu rong nho lớn nhất của tỉnh, tạo công ăn việc làm cho lao động địa phương.