Du lịch Việt loay hoay đối phó nạn 'chặt chém' khách
Các chuyên gia đề xuất tăng mức phạt gấp nhiều lần và ứng dụng công nghệ để xóa bỏ nạn "chặt chém'' du khách đang làm xấu hình ảnh du lịch Việt Nam.
"Dân gốc mua hai lạng hai quả dầm ở phố cổ mà không hỏi giá trước vẫn bị bán đắt gấp đôi, khách quốc tế bị chặt chém 4-5 lần không có gì bất ngờ", Chi Mai, hướng dẫn viên du lịch 35 tuổi, có gia đình ba đời sinh sống ở Hà Nội, nói.
Mỗi khi đọc tin khách nước ngoài bị trả tiền đắt đỏ ở Việt Nam, nữ hướng dẫn viên lại buồn phiền vì câu chuyện ''muôn thuở".
"Nếu không xử lý triệt để tình trạng này, công sức quảng bá Việt Nam với thế giới của ngành du lịch giống như dã tràng xe cát", Mai nói.
Ngày 24/2, nữ du khách Mỹ bị một tài xế xe ôm thu một triệu đồng chuyến đi từ đường Nguyễn Văn Huyên, phường Nghĩa Đô lên phố Tràng Tiền, phường Hoàn Kiếm. Dù đã nói rõ địa chỉ điểm đến, tài xế vẫn đi lòng vòng khiến khách nữ phải mở Google Map để nhắc nhở.
Trước đó hơn một tháng, Công an phường Hoàn Kiếm xử phạt một phụ nữ bán rong khi lấy của khách quốc tế 250.000 chiếc nón lá. Nhóm khách Philippines cũng bị chặt chém hơn 1,4 triệu đồng cho quãng đường khoảng 1 km tại phố cổ hồi tháng 7/2025. Hai tháng sau, gia đình Australia cũng mất 1,2 triệu đồng chi phí cho chuyến đi xích lô, cao gấp ba lần giá quy định.
Tình trạng chặt chém, chèo kéo khách không chỉ diễn ra tại Hà Nội mà xuất hiện ở nhiều tỉnh thành. Theo CEO công ty du lịch AZA Travel Nguyễn Tiến Đạt, những điểm nóng đón nhiều khách quốc tế, tần suất xảy ra cao hơn.
"Vấn nạn chặt chém vẫn tồn tại, chỉ khác nhau ở việc khách khiếu nại hay bỏ qua, hoặc báo chí có phản ánh hay không", ông Nguyễn Tiến Đạt, Tổng giám đốc AZA Travel nhận định. Ông Đạt cho biết từng gặp sự cố khi đi taxi từ sân bay Đà Nẵng về khách sạn. Thấy khách mải nghe điện thoại, tài xế đã lái xe đi đường vòng để tăng cước. Sau khi bị phát hiện và phản ứng gay gắt, người này mới chịu thu đúng giá thực tế.
"Những người làm trong ngành du lịch lâu năm như hướng dẫn viên, lãnh đạo đơn vị lữ hành còn bị chặt chém thì khách quốc tế sao tránh được", Chi Mai nói. Cô cũng từng hỗ trợ nhiều khách giải quyết vấn nạn chèo kéo, chặt chém tại các điểm đến.
Trả lời VnExpress, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu cho biết "chặt chém vẫn tồn tại", đặc biệt tại các khu, điểm du lịch có diện tích rộng, không gian mở như khu vực phố cổ, lễ hội thu hút nhiều khách du lịch, đơn vị kinh doanh. Ông Hiếu khẳng định việc không niêm yết giá, ép khách mua hàng là hành vi cố tình lừa đảo, lợi dụng.
Viện trưởng Phát triển Du lịch châu Á Phạm Hải Quỳnh ví thực trạng chặt chém, chèo kéo khách hiện nay "như vết sẹo khó lành trên gương mặt của du lịch Việt". Nạn chặt chém diễn biến kiểu "vòi bạch tuộc", cắt chỗ này mọc chỗ khác. Tại nhiều điểm du lịch như các bãi biển miền Trung, chợ du lịch lớn toàn quốc, việc chèo kéo lộ liễu ít hơn nhưng chuyển sang những chiêu trò tinh vi hơn, lợi dụng bất đồng ngôn ngữ để mập mờ về giá. Không chỉ khách quốc tế, khách nội địa đi du lịch cũng gặp vấn nạn này.
Phó Giám đốc Trần Trung Hiếu cho biết Sở và đơn vị quản lý điểm đến đã thiết lập đường dây nóng cho du khách, tăng lực lượng bảo vệ tại phố đi bộ vào cuối tuần để phòng tránh nạn chặt chém.
"Chúng tôi phân loại các vi phạm để đơn vị tiếp nhận xử lý ngay tại chỗ hoặc phối hợp bên liên quan để xử lý nhanh, nghiêm khắc nhất. Chặt chém gây ảnh hưởng tâm lý khách, tệ nhất là khiến họ không muốn quay lại", ông Hiếu nói.
Đại diện Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Đà Nẵng cho biết thành phố có Tổ phản ứng nhanh du lịch để kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh. Ngoài ra, lực lượng chức năng liên tục kiểm tra, giám sát các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch. Nhiều tổ liên ngành được thành lập để phát hiện, xử lý các vi phạm gian lận thương mại, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, không niêm yết hoặc bán không đúng giá.
Không riêng Hà Nội, Đà Nẵng, các tỉnh thành trên cả nước cũng đều có các chính sách ngăn chặn hành vi chặt chém, làm "xấu mặt" hình ảnh du lịch quốc gia trên trường quốc tế. Tuy nhiên, theo ông Hiếu, vấn nạn này vẫn chưa thể quét sạch, mà chỉ có thể "hạn chế mức tối đa".
Viện trưởng Phạm Hải Quỳnh chỉ ra nguyên nhân chính khiến nạn chặt chém vẫn "có đất sống": nhóm kinh doanh nhỏ lẻ chưa coi du lịch là ngành kinh tế bền vững, ưu tiên lợi nhuận tức thời hơn uy tín lâu dài. Ông Quỳnh lấy ví dụ về vụ việc bán chiếc nón lá cho khách giá 250.000 đồng, mức phạt 225.000 đồng "quá thấp" so với lợi nhuận thu bất chính. Bên cạnh đó, Việt Nam không thể cắt cử công an đứng ở mọi góc phố 24/7. Việc dựa vào camera giám sát hay can thiệp của người dân giúp đỡ khách du lịch mang tính tự phát, chưa thành hệ thống cộng đồng chặt chẽ.
"Phí phạt thấp hơn lợi nhuận thu về, người ta sẵn sàng vi phạm", ông nói.
CEO AZA Nguyễn Tiến Đạt cho rằng tình trạng chặt chém không thể xử lý triệt để đến từ lòng tham. Những người bán hàng rong dựa vào tâm lí không ai biết mặt biết tên, di chuyển liên tục tại nhiều địa điểm, chỉ cần chặt chém mỗi khách một lần là "đủ sống".
Thu nhập hàng tháng từ việc chặt chém du khách có thể lớn với một nhóm người mưu sinh, nhưng rất nhỏ so với hậu quả ngành du lịch phải gánh.
Viện trưởng Phạm Hải Quỳnh coi nạn chặt chém như "liều thuốc độc" đối với thương hiệu quốc gia. Một du khách bị chặt chém không chỉ mất tiền, mà họ còn cảm thấy bị xúc phạm và lừa dối. Một trải nghiệm tồi tệ của khách có thể biến thành hàng ngàn lời cảnh báo trên các diễn đàn nổi tiếng thế giới như TripAdvisor, Lonely Planet hay mạng xã hội.
Nghiên cứu của công ty bảo hiểm AllClear (Anh) công bố hôm 19/2, cho thấy Việt Nam đứng thứ 4 trong danh sách 10 quốc gia có nạn lừa đảo taxi nhiều nhất thế giới, sau Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Thái Lan. Kết quả này dựa trên phân tích hàng nghìn bình luận phàn nàn của du khách trên các diễn đàn lớn như Reddit.
Du lịch là ngành kinh tế dựa trên cảm xúc và sự tin cậy. Nếu khách hàng cảm thấy không an toàn về tài chính ngay khi bước xuống phố, họ sẽ chọn những điểm đến lân cận, nơi có hệ sinh thái du lịch chuyên nghiệp và minh bạch hơn. "Và như vậy, Việt Nam mất khách", ông Quỳnh nói.
Theo các chuyên gia du lịch, các biện pháp như niêm yết giá hay đường dây nóng hiện mới dừng lại ở phần ngọn - xử lý khi việc đã rồi. Để xử lý tận gốc, Việt Nam cần chiến lược "kiềng ba chân". Triển khai các ứng dụng du lịch tích hợp bản đồ số, nơi du khách có thể tra cứu giá trần của các mặt hàng lưu niệm, dịch vụ và đánh giá người bán ngay lập tức.
Theo ông Quỳnh, cần áp dụng mức phạt nặng về tài chính, thậm chí cấm kinh doanh vĩnh viễn tại các khu vực du lịch đối với cá nhân tái phạm. Ngoài ra, ông cũng đề xuất nên có các chương trình đào tạo, cam kết ký kết giữa chính quyền và các hộ kinh doanh.
"Cứ phạt gấp hàng chục lần số tiền chặt chém là người vi phạm sợ ngay", Mai Chi nói. Thay vì vài trăm nghìn, mức phạt lên đến 5-10 triệu đồng, người vi phạm sẽ chùn bước nếu có ý định tái phạm.
Bên cạnh công tác quản lý, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng cho biết thường xuyên tuyên truyền, vận động doanh nghiệp và hộ kinh doanh thực hiện Bộ tiêu chí Du lịch xanh, Bộ tiêu chí Văn hóa du lịch Đà Nẵng "Danang Smile". Các động thái này nhằm xây dựng môi trường kinh doanh du lịch văn minh, thân thiện, lấy sự hài lòng của du khách làm nền tảng cho phát triển bền vững.
Ngoài việc nâng cao ý thức của các đơn vị kinh doanh, ông Hiếu khuyến khích người dân, du khách chủ động báo cáo các vụ việc với chính quyền. Du khách không nên e ngại, sợ động chạm mà bỏ qua các hành vi không đúng của người bán hàng.
Ông Hiếu kêu gọi mỗi người dân trở thành một "đại sứ du lịch" để nâng cao ý thức giữ gìn hình ảnh quốc gia. "Khi mỗi người hiểu được vai trò này, họ mới có trách nhiệm bảo vệ môi trường du lịch", Phó giám đốc Sở Du lịch Hà Nội nói.
Phương Anh