Thủ tướng: Xây dựng năng lực tự chủ công nghệ vệ tinh sau 2030

Tầm nhìn và quan điểm phát triển lĩnh vực không gian vũ trụ của Việt Nam được Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu tại lễ khánh thành công trình Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học công nghệ Việt Nam) và khai mạc "Diễn đàn tầm nhìn vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản 2026", sáng 13/3 tại Hà Nội.

Theo Thủ tướng, Việt Nam phát triển công nghệ vũ trụ để phục vụ những bài toán cụ thể cho phát triển đất nước, và "không phải chỉ dừng ở nghiên cứu, mà phải tiến mạnh đến ứng dụng, thương mại hóa và xây dựng năng lực tự chủ quốc gia". Ông nhấn mạnh quan điểm phát triển không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình, tuân thủ công ước của Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế.

"Tầm nhìn đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu trở thành quốc gia có trình độ phát triển về khoa học và công nghệ vũ trụ ở mức trung bình khá trong khu vực Đông Nam Á", ông nói, nhìn nhận đây là mục tiêu khiêm tốn,"nhưng phải làm từng bước, không cầu toàn, không nóng vội và vừa làm vừa rút kinh nghiệm".

"Sau năm 2030, xây dựng năng lực quốc gia tự chủ về công nghệ vệ tinh, ứng dụng dữ liệu không gian để giải quyết các bài toán mang tính toàn cầu và an ninh quốc gia", Thủ tướng nói.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, ông cho biết Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 từng bước làm chủ công nghệ vệ tinh, có khả năng tự thiết kế, chế tạo các vệ tinh nhỏ quan sát Trái Đất độ phân giải cao và vệ tinh viễn thông, đồng thời hoàn thiện hạ tầng mặt đất với hệ thống trạm thu nhận, điều khiển và xử lý dữ liệu vệ tinh quốc gia.

Song song với đó, dữ liệu không gian sẽ được phổ cập trong nhiều lĩnh vực như quản lý tài nguyên, môi trường, giám sát thiên tai, nông nghiệp thông minh và quy hoạch đô thị. Việt Nam cũng định hướng thúc đẩy doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng công nghệ vũ trụ, phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng dựa trên dữ liệu vệ tinh để hình thành thị trường kinh tế không gian.

Tiềm năng khoa học - công nghệ không gian vũ trụ Việt Nam

Dẫn lại nhận định của nhà khoa học Konstantin Tsiolkovsky - một trong những người đặt nền móng cho ngành du hành vũ trụ hiện đại - rằng "Trái Đất là cái nôi của nhân loại, nhưng con người không thể sống mãi trong cái nôi đó", Thủ tướng nhấn mạnh đầu tư vào công nghệ vũ trụ chính là đầu tư cho tương lai lâu dài.

Với Việt Nam, Thủ tướng nhìn nhận ngành khoa học công nghệ vũ trụ trong nước đã trải qua nhiều dấu mốc quan trọng trong hơn bốn thập kỷ qua, khởi điểm từ những năm 1980, khi Việt Nam trở thành quốc gia châu Á đầu tiên có người bay vào vũ trụ với chuyến bay của anh hùng Phạm Tuân.

Năm 2006, Việt Nam có Chiến lược nghiên cứu và ứng dụng công nghệ vũ trụ do Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam khởi thảo. Trong hai năm 2008 và 2012, lần lượt vệ tinh viễn thông VINASAT-1 và VINASAT-2 được phóng thành công, góp phần phục vụ liên lạc, thu hẹp khoảng cách số, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa.

Năm 2013, PicoDragon - vệ tinh đầu tiên do Việt Nam tự phát triển được phóng lên quỹ đạo, sau đó đến 2019, vệ tinh MicroDragon nặng 50 kg do Việt Nam cùng Nhật Bản hợp tác phát triển, được phóng lên phục vụ quan sát Trái Đất, hỗ trợ quản lý tài nguyên và ứng phó thiên tai. Đến năm 2021, vệ tinh NanoDragon do Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tự chủ phát triển tiếp tục được phóng thành công, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo vệ tinh trong nước. Đến nay, vệ tinh radar LOTUSat-1 nặng khoảng 600 kg đã hoàn thành chế tạo và đang chờ phóng lên quỹ đạo.

"Khoa học công nghệ vũ trụ Việt Nam đã có những bước đi đầu tiên rất quan trọng, khẳng định trí tuệ, bản lĩnh, năng lực tự chủ của người Việt và đề cao hợp tác quốc tế", Thủ tướng ghi nhận.

Trong bối cảnh mới, ông nhấn mạnh khoa học không gian vũ trụ hiện là một trong những hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm quốc phòng - an ninh.

Sở hữu công nghệ vệ tinh giúp duy trì hoạt động của mạng lưới viễn thông và hệ thống định vị toàn cầu, cung cấp dữ liệu quan trọng để các quốc gia giám sát tài nguyên, dự báo thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu. Lĩnh vực này cũng thúc đẩy nhiều đột phá khoa học, từ phát triển vật liệu mới đến y học thực nghiệm, qua đó tạo động lực cho phát triển bền vững và mở rộng hợp tác quốc tế.

Trước sự có mặt của đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cùng một số Bộ, ngành và các đối tác Nhật Bản, Thủ tướng đề nghị tiếp tục hoàn thiện thể chế và cơ chế chính sách cho hoạt động vũ trụ phù hợp với điều kiện Việt Nam và thông lệ quốc tế, tiến tới xây dựng Luật Vũ trụ.

Đồng thời, ông yêu cầu huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển khoa học công nghệ không gian vũ trụ trên tinh thần "3 có", tức có sự đóng góp của Nhà nước, doanh nghiệp, và các Viện trường, nhà khoa học, từng bước hình thành thị trường dịch vụ dữ liệu vệ tinh cùng hệ sinh thái ứng dụng công nghệ vũ trụ.

Thủ tướng cũng yêu cầu sớm triển khai các chương trình lớn về phát triển khoa học công nghệ vũ trụ, tập trung nâng cao năng lực quan sát Trái Đất, xây dựng hạ tầng dữ liệu vệ tinh dùng chung và tăng cường khả năng phân tích, cảnh báo theo thời gian thực. Song song với đó là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và phát huy vai trò của Trung tâm Vũ trụ Việt Nam như hạ tầng năng lực lõi của quốc gia trong lĩnh vực này; tăng cường hợp tác quốc tế trong khoa học công nghệ vũ trụ.

"Phương châm hành động thời gian tới được đúc rút trong những chữ: Khám phá không gian - Làm chủ công nghệ - Hợp tác bền chặt - Phát triển bền vững - Vũ trụ hòa bình", Thủ tướng nói.

Chia sẻ của Thủ tướng nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình trong khán phòng. Ông Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cam kết sẽ đẩy nhanh tiến độ phóng vệ tinh LOTUSat-1 và khai thác thực chất, mở rộng hợp tác quốc tế, trước hết với Nhật Bản trong hành trình chinh phục không gian.

"Viện sẽ phát huy tối đa toàn bộ năng lực tích lũy, hạ tầng đã được đầu tư, sẽ vận hành Trung tâm Vũ trụ sau khi chúng ta phóng vệ tinh một cách chuyên nghiệp, an toàn và hiệu quả", ông Thái nói.

Tại sự kiện, Chủ tịch Cơ quan Thám hiểm Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) cam kết nỗ lực cùng Chính phủ Nhật Bản và các công ty đối tác để thực hiện vụ phóng vệ tinh LOTUSat-1, tăng cường phối hợp với Trung tâm Vũ trụ Việt Nam trong việc quan sát lãnh thổ, theo dõi thiên tai và các hiện tượng tự nhiên tại Việt Nam thông qua các dữ liệu từ vệ tinh như ALOS-2, ALOS-4.

Lưu Quý