Vùng Vịnh chia rẽ trước bài toán Iran

Nhịp sống thời chiến mới đã hình thành tại các nước vùng Vịnh. Doanh nghiệp nỗ lực thích nghi với tình trạng đình trệ, trong khi người dân dần quen với cảnh báo tập kích dù tần suất đã giảm.

Những nỗ lực ngoại giao mới nhất của Tổng thống Mỹ Donald Trump với chính quyền Iran đến nay chưa đem lại kết quả khả quan nào. Trong bối cảnh hàng nghìn binh sĩ Mỹ được triển khai tới khu vực và Iran đe dọa sẽ giáng những đòn mới vào cơ sở hạ tầng vùng Vịnh, Trung Đông đang đối mặt nguy cơ xung đột thảm khốc hơn với những hệ lụy kinh tế nặng nề.

"Sự ngờ vực sâu sắc giữa các bên khiến việc ngừng bắn ngay lập tức là điều gần như không thể", giáo sư Hamad Althunayyan của Đại học Kuwait nhận định.

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nơi hứng chịu nhiều thiệt hại nhất từ các đợt tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran, hoài nghi về khả năng đạt được thỏa thuận với chính quyền ở Tehran hiện tại.

Giới chức UAE cho rằng mục tiêu không nên chỉ dừng lại ở việc ngừng bắn, mà phải là "kết cục dứt điểm" để giải quyết triệt để mọi mối đe dọa mà Iran đặt ra, gồm cả kho tên lửa và lực lượng ủy nhiệm.

Noura Al Kaabi, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao UAE, cho rằng việc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tấn công các mục tiêu dân sự và phong tỏa eo biển Hormuz là hành động "đáng bị trừng phạt".

"Họ đang bắt cả thế giới làm con tin", bà nói.

Bà Kaabi nhấn mạnh không thể chấp nhận việc Iran tiếp tục nằm dưới sự kiểm soát của IRGC.

"Chúng tôi muốn có một nước láng giềng bình thường. Liệu chúng tôi có muốn nuôi dưỡng một thế hệ quen với việc bị nước láng giềng đe dọa hay không? Tôi không nghĩ đó là thực tế mà chúng tôi muốn để lại cho các thế hệ sau. Chúng tôi muốn nhận được đảm bảo rằng điều này sẽ không bao giờ xảy ra nữa", bà nói.

Bên cạnh UAE, các quốc gia vùng Vịnh như Arab Saudi, Kuwait và Bahrain đang ngày càng có lập trường cứng rắn hơn. Dù giới chức Arab Saudi tránh phát biểu công khai, các nhà ngoại giao nước này cho biết họ đã tỏ rõ quan điểm coi chính phủ Iran do IRGC chi phối là mối đe dọa mang tính sống còn đối với vương quốc.

Tuy nhiên, không phải tất cả quốc gia vùng Vịnh đều có chung quan điểm này.

Ngoại trưởng Oman, Badr Albusaidi, cho rằng các cuộc tấn công của Iran vào những thành phố như Dubai, Manama và Doha là "lựa chọn hợp lý duy nhất" của Tehran để đáp trả chiến dịch không kích của Mỹ và Israel. Oman là quốc gia duy nhất trong 6 nước vùng Vịnh tuần này từ chối ký tuyên bố chung lên án các cuộc tấn công của Iran và các lực lượng ủy nhiệm.

Qatar đã ký vào tuyên bố nhưng sử dụng ngôn từ hòa giải hơn rõ rệt đối với Tehran. Majed Al Ansari, cố vấn của Thủ tướng Qatar, hôm 24/3 nói rằng Iran "vẫn sẽ là láng giềng", vì vậy cần phải tìm cách chung sống, tìm kiếm giải pháp thông qua đàm phán.

"Tất cả nước vùng Vịnh đều nhất trí rằng cuộc chiến này không đáng xảy ra. Nhưng sự khác biệt giữa họ cho thấy sự kiên nhẫn chiến lược của một số nước đang giảm dần từng phút. Và nếu các hành động gây hấn của Iran gia tăng, các quốc gia này sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đối đầu với mối đe dọa, vô hiệu hóa nó và tái lập khả năng răn đe", giáo sư Althunayyan nói.

Iran từng đe dọa sẽ tấn công các nhà máy điện, cơ sở khử mặn nước biển và cơ sở dầu khí trên khắp vùng Vịnh nếu Mỹ nhắm vào hạ tầng sản xuất điện của nước này. Tehran cũng cảnh báo sẽ trả đũa quy mô lớn nhằm vào vùng Vịnh nếu quân đội Mỹ, có thể với sự hỗ trợ của một số nước trong khu vực, tìm cách chiếm giữ các đảo của Iran trong vịnh Ba Tư và gần eo biển Hormuz.

UAE tuyên bố chủ quyền đối với các đảo Abu Musa, Đại Tunb và Tiểu Tunb mà Iran kiểm soát từ năm 1971. Lầu Năm Góc đang cân nhắc triển khai thêm khoảng 10.000 binh sĩ bộ binh tới khu vực, ngoài 5.000 binh sĩ và lính thủy đánh bộ đã được điều tới vùng Vịnh trong những ngày gần đây.

"Rõ ràng là khu vực này đang bước vào một thời kỳ đầy biến động. Tình hình hiện nay chỉ có hai ngã rẽ: một là xung đột quân sự leo thang như lời Tổng thống Trump cảnh báo, hai là tiếp tục các cuộc đàm phán khó khăn vốn khó mang lại kết quả như mong đợi", Sultan Mohammed Al Nuaimi, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Emirates tại Abu Dhabi, nhận định.

Dù Mỹ và Israel khẳng định đã phá hủy phần lớn năng lực tên lửa đạn đạo của Iran, các vụ tập kích của Tehran vẫn tiếp diễn. Ngày 26/3, mảnh vỡ từ một vụ đánh chặn tên lửa đã khiến hai người tại UAE thiệt mạng.

Sau một tháng chiến sự, ít nhất 1.900 người đã thiệt mạng tại Iran. Quốc gia ghi nhận thương vong nhiều thứ hai là Lebanon, nơi ít nhất 1.142 người đã chết do các cuộc tập kích của Israel nhằm vào lực lượng Hezbollah. Hơn 100 người thiệt mạng ở các nước Israel, Iraq và một số quốc gia vùng Vịnh. 13 lính Mỹ tử vong liên quan đến xung đột.

Giới chuyên gia quân sự hoài nghi khả năng Iran thực hiện lời đe dọa đánh sập hoàn toàn hệ thống điện nước của UAE và các nước vùng Vịnh. Tuy nhiên, Tehran vẫn có thể gây thiệt hại lớn cho các đô thị, nhất là nếu họ sử dụng tên lửa đạn đạo đa đầu đạn từng nhắm vào Israel những ngày qua.

"Hy vọng sẽ có đàm phán hòa bình để mọi thứ sớm kết thúc", Jacob Benny, nhân viên một công ty kiểm toán ở Dubai, nói.

Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP)