Quy hoạch Điện VIII: Biến tham vọng năng lượng thành hiện thực

Phóng viên Báo Tin tức và Dân tộcđã có cuộc trao đổi với ông Ramesh Singaram, Chủ tịch kiêm Giám đốc Gas Power châu Á (GE Vernova - Công ty năng lượng toàn cầu hoạt động trong lĩnh vực điện, gió và điện khí hóa) về lộ trình công nghệ, hạ tầng và nhân lực nhằm gỡ khó bài toán này.

Thưa ông Ramesh Singaram, Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh (PDP8R) cho thấy những thay đổi rõ rệt trong định hướng phát triển điện lực đến năm 2030. Theo ông, đâu là thách thức lớn nhất của Việt Nam trong việc hiện thực hóa các mục tiêu này?

Quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam đang ở một bước ngoặt mang tính quyết định. Chúng tôi nhận thấy thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc đặt ra các mục tiêu tham vọng, mà ở khả năng chuyển hóa chính sách thành kết quả vận hành thực tế. Quá trình này diễn ra trong bối cảnh nhu cầu điện công nghiệp gia tăng nhanh chóng, cùng áp lực ngày càng lớn đối với việc nâng cấp hệ thống và thu hút đầu tư.

Trên lộ trình hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hằng năm ít nhất 10% từ đây đến năm 2030 của Việt Nam, nhu cầu về một hệ thống năng lượng ổn định, sẵn sàng cho tương lai trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Bài toán đặt ra là phải đạt được sự cân bằng giữa yêu cầu về độ tin cậy cung cấp điện và mục tiêu giảm phát thải. Do đó, Việt Nam đang đi theo lộ trình sử dụng điện khí đóng vai trò nhiên liệu chuyển tiếp, hỗ trợ tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo.

Để giải bài toán đó, PDP8R xác định điện khí đóng vai trò trọng tâm. Ông có thể làm rõ vì sao chúng ta phải hướng tới nguồn điện này? Và với tư cách là nhà cung cấp công nghệ cho Nhơn Trạch 3 và 4 - dự án điện khí LNG đầu tiên của Việt Nam, ông thấy không gian phát triển của mô hình này ra sao?

Hệ thống điện hiện tại của Việt Nam đang chịu áp lực lớn. Nhiệt điện than truyền thống có mức phát thải cao, trong khi các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời lại phụ thuộc vào thời tiết và thiếu tính ổn định. Điện khí giải quyết được cả hai điểm nghẽn này. Khí thiên nhiên có lượng phát thải carbon thấp hơn, đồng thời các tuabin khí có khả năng khởi động linh hoạt, cung cấp "điện nền" ổn định để bù đắp ngay lập tức khi năng lượng tái tạo sụt giảm công suất.

Nhơn Trạch 3 và 4 là cụm nhà máy điện sử dụng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) đầu tiên tại Việt Nam, vừa khánh thành cuối năm 2025 nhưng chắc chắn không phải là dự án duy nhất trên lộ trình PDP8. Thực tế, hệ thống điện khí đã và đang đóng vai trò trụ cột. Hiện nay, hơn 25 tuabin khí của GE Vernova đang vận hành tại 10 nhà máy điện trên cả nước, cung cấp khoảng 30% nhu cầu điện quốc gia.

Riêng tại Nhơn Trạch 3 và 4, các tuabin khí thế hệ H-class mới nhất có thể cung cấp 1,6 GW cho mạng lưới điện. Các tuabin này được thiết kế với khả năng sử dụng nhiên liệu linh hoạt, có thể chuyển đổi sang vận hành bằng hydro, đáp ứng đúng mục tiêu hướng đến Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam.

Bên cạnh nguồn phát, hiện đại hóa lưới điện là trụ cột rất quan trọng. Việc triển khai năng lượng tái tạo ồ ạt thời gian qua đã gây ra tắc nghẽn lưới điện tại nhiều khu vực, ông có khuyến nghị giải pháp công nghệ nào để giải quyết áp lực này?

PDP8R xác định nhu cầu đầu tư khẩn cấp khoảng 33,4 tỷ USD cho lưới điện đến năm 2035. Đây là quy mô đòi hỏi công nghệ tân tiến cùng kinh nghiệm vận hành sâu rộng. Việc triển khai điện mặt trời và điện gió với tốc độ nhanh chưa từng có, đặc biệt tại khu vực Nam Trung Bộ, đã mang đến nhiều áp lực, gây tắc nghẽn và làm suy giảm công suất năng lượng tái tạo do lưới không thể truyền tải an toàn lượng điện phát ra.

Với kinh nghiệm hỗ trợ 90% các đơn vị truyền tải điện trên toàn cầu, chúng tôi đang cung cấp các giải pháp như truyền tải điện cao áp một chiều (HVDC), hệ thống truyền tải điện xoay chiều linh hoạt (FACTS), máy biến áp điện (Power Transformers) hay thiết bị đóng cắt cách điện bằng khí (Gas-Insulated Switchgear - GIS). Các công nghệ này cho phép truyền tải điện hiệu quả với công suất lớn, duy trì độ ổn định khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao. Tại Việt Nam, thiết bị đóng cắt cao áp của chúng tôi đã được triển khai tại khoảng 30% các trạm biến áp 500 kV.

Khi quy mô lưới điện mở rộng, quá trình hiện đại hóa không chỉ dừng ở cơ sở hạ tầng vật lý mà còn đòi hỏi vận hành theo thời gian thực. Nền tảng số GridBeats™ của chúng tôi đang hỗ trợ các đơn vị điện lực tối ưu hóa công suất và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống.

Các công nghệ tiên tiến chỉ phát huy hiệu quả khi có hạ tầng công nghiệp hỗ trợ. Ông đánh giá thế nào về năng lực nội địa hóa để vận hành bền vững các tài sản năng lượng trọng yếu này?

Tiến trình triển khai PDP8 của Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào nền tảng công nghiệp để xây dựng, vận hành và duy trì các hệ thống theo thời gian. Các công nghệ mới không chỉ cần được đưa vào vận hành mà còn phải được duy trì bền vững thông qua một hệ sinh thái nội địa vững chắc.

Thời gian qua, chúng tôi đã xây dựng một hệ sinh thái các trung tâm dịch vụ và sản xuất được kết nối chặt chẽ tại Việt Nam; từ hoạt động phục hồi, trùng tu tuabin tại xưởng Phú Mỹ, sản xuất thiết bị thu hồi nhiệt tại cơ sở Dung Quất, đến chế tạo linh kiện điện gió tại Hải Phòng. Năng lực công nghiệp này giúp nâng cao độ tin cậy của hệ thống, đồng thời rút ngắn tiến độ triển khai các dự án năng lượng trọng điểm.

Từ góc nhìn của một đối tác đồng hành nhiều thập kỷ, theo ông đâu là "chìa khóa cốt lõi" để Việt Nam không chỉ đạt được các mục tiêu của PDP8R mà còn duy trì sự phát triển bền vững trong dài hạn?

PDP8R mang đến lộ trình rõ ràng hướng tới hệ thống điện ổn định và tin cậy hơn. Tuy nhiên, thành công của quy hoạch này sẽ phụ thuộc vào việc Việt Nam có thể kết hợp hiệu quả 3 yếu tố: Công nghệ phù hợp, năng lực công nghiệp vững mạnh và nguồn nhân lực có chuyên môn sâu rộng.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, chúng tôi nhận thấy hệ thống năng lượng phát triển nhanh nhất khi có sự hợp tác bền chặt, dựa trên nền tảng tin cậy giữa cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị điện lực và nhà cung cấp công nghệ. Điển hình như sự hợp tác giữa GE Vernova và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nhiều năm qua cho thấy việc kết nối kỹ thuật từ sớm và chia sẻ kiến thức cởi mở giúp các dự án chuyển từ quy hoạch sang vận hành hiệu quả hơn rất nhiều, thống nhất tiêu chuẩn và chia sẻ trách nhiệm giúp hạn chế chậm trễ.

Song song đó, duy trì đà chuyển dịch năng lượng đòi hỏi đầu tư liên tục vào con người. Hiện có hơn 1.100 chuyên gia, kỹ sư và kỹ thuật viên người Việt đang làm việc trong các hoạt động sản xuất, dịch vụ và dự án của chúng tôi.

Thông qua các sáng kiến như dự án RENEW Skills phối hợp với Trường Đại học Điện lực, chúng tôi mong muốn tạo điều kiện để thế hệ nhân tài tiếp theo tiếp cận thực tiễn với hệ thống năng lượng hiện đại và công cụ số. GE Vernova cam kết tiếp tục đóng góp chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm toàn cầu để đồng hành cùng ngành điện Việt Nam chuyển hóa các tham vọng năng lượng quốc gia thành kết quả cụ thể và bền vững.

Xin trân trọng cảm ơn ông!