Quyền lợi của người lao động khi làm bố, mẹ theo chế độ thai sản mới

Mở rộng đối tượng được hưởng chế độ thai sản

Theo quy định mới, chế độ thai sản tiếp tục được áp dụng cho lao động nữ sinh con, người mang thai hộ, người mẹ nhờ mang thai hộ, người nhận nuôi con nuôi dưới 6 tháng tuổi và lao động nam có vợ sinh con.

Điểm đáng chú ý là từ ngày 1/7/2025, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện nếu đáp ứng điều kiện về thời gian đóng cũng có thể được hưởng trợ cấp thai sản, thay vì chỉ giới hạn trong nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc như trước đây.

Với lao động nữ sinh con thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, điều kiện phổ biến để hưởng chế độ thai sản là đã đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 6 tháng trong thời gian 12 tháng trước khi sinh.

Một số trường hợp đặc thù như phải nghỉ dưỡng thai theo chỉ định của cơ sở y tế hoặc điều trị vô sinh được áp dụng điều kiện linh hoạt hơn theo quy định. Đáng lưu ý, người lao động dù đã chấm dứt hợp đồng lao động trước thời điểm sinh con nhưng đủ điều kiện về thời gian đóng vẫn được giải quyết chế độ thai sản.

Nghỉ 6 tháng, hưởng 100% tiền lương đóng bảo hiểm

Về thời gian nghỉ, lao động nữ sinh con được nghỉ thai sản 6 tháng, bao gồm cả thời gian nghỉ trước và sau sinh. Thời gian nghỉ trước sinh không quá 2 tháng. Trường hợp sinh đôi trở lên, từ con thứ hai, mỗi con được nghỉ thêm 1 tháng.

Ví dụ, sinh đôi được nghỉ 7 tháng, sinh ba được nghỉ 8 tháng. Trong thời gian nghỉ thai sản, lao động nữ được hưởng trợ cấp thai sản bằng 100% mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm xã hội của 6 tháng liền kề trước khi nghỉ. Khoản trợ cấp này do quỹ bảo hiểm xã hội chi trả, không phải do người sử dụng lao động thanh toán.

Ngoài khoản trợ cấp hằng tháng, lao động nữ sinh con còn được hưởng trợ cấp một lần khi sinh con, tính theo số con sinh ra. Mức trợ cấp bằng 2 lần mức tham chiếu tại thời điểm sinh con cho mỗi con.

Quyền lợi của lao động nam có vợ sinh con

Không chỉ lao động nữ, lao động nam đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi có vợ sinh con cũng được hưởng chế độ thai sản. Cụ thể, lao động nam được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản từ 5 đến 14 ngày làm việc, tùy từng trường hợp.

Theo đó, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, hoặc có thời gian đóng kết hợp giữa bắt buộc và tự nguyện, nếu đóng đủ 6 tháng trong 12 tháng trước khi sinh con thì được hưởng trợ cấp thai sản.

Khoản trợ cấp này mang tính hỗ trợ, do ngân sách nhà nước chi trả, không phụ thuộc vào mức tiền đã đóng như chế độ thai sản của bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đây được xem là bước mở rộng chính sách an sinh, nhằm tăng bao phủ bảo hiểm xã hội và hỗ trợ nhóm lao động khu vực phi chính thức.

Quy định mới tiếp tục bảo đảm quyền lợi thai sản trong các trường hợp đặc biệt. Nếu con mất sau khi sinh hoặc thai từ đủ 22 tuần tuổi trở lên không giữ được, người lao động vẫn được xem xét giải quyết chế độ thai sản theo quy định.

Ngoài ra, trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hưởng trợ cấp một lần khi sinh con nhưng người cha đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì người cha được hưởng khoản trợ cấp này.

Gắn chính sách thai sản với định hướng khuyến sinh

Bên cạnh các quy định trong luật bảo hiểm xã hội, chính sách thai sản hiện nay cũng được đặt trong tổng thể các giải pháp điều chỉnh mức sinh. Một số địa phương đã ban hành chính sách hỗ trợ tiền cho phụ nữ sinh đủ hai con trước một độ tuổi nhất định.

Đồng thời, các cơ quan quản lý nhà nước đang nghiên cứu, đề xuất thêm các chính sách khuyến sinh như kéo dài thời gian nghỉ thai sản, hỗ trợ tài chính, chăm sóc y tế và dịch vụ nuôi dạy trẻ.

Những chính sách này, khi được triển khai đồng bộ, được kỳ vọng sẽ góp phần giảm áp lực kinh tế cho gia đình trẻ, qua đó khuyến khích sinh đủ hai con trong bối cảnh mức sinh tại nhiều đô thị lớn đang ở mức thấp.