Rủi ro phi công F-16 Mỹ đối mặt khi tham chiến ở Trung Đông

Năm ngoái, các cuộc tấn công của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn ở Yemen đã cản trở hoạt động vận tải qua kênh đào Suez, tuyến hàng hải quan trọng chiếm khoảng 12% lưu lượng thương mại thế giới. Điều này khiến nhiều công ty vận tải biển phải di chuyển hành trình xa hơn vòng qua mũi phía nam châu Phi, làm tăng chi phí vận chuyển.

Các cuộc tấn công vào tàu bè trên Biển Đỏ và Vịnh Aden được Houthi tiến hành sau khi xung đột Dải Gaza bùng phát hồi tháng 10/2023 để bày tỏ đoàn kết với người dân Palestine. Tuy nhiên, ảnh hưởng ngày càng lớn của chúng tới vận tải biển toàn cầu đã khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Sau nhiều lần cảnh báo Houthi sẽ bị "xóa sổ" nếu không chấm dứt các cuộc tấn công vào tàu thuyền trên tuyến hàng hải quan trọng ở Biển Đỏ, ông Trump ngày 15/3/2025 phát động Chiến dịch Rough Rider, huy động lực lượng quân sự lớn đến Trung Đông để không kích dữ dội vào cơ sở hạ tầng và căn cứ của Houthi.

Lực lượng Mỹ có ưu thế vượt trội so với Houthi, một phần nhờ các đơn vị tiêm kích F-16 mang biệt danh "Wild Weasels" (Chồn hoang) chuyên chế áp hệ thống phòng không đối phương. Họ được trang bị tên lửa HARM có khả năng khóa tín hiệu radar đối phương để tiêu diệt.

Tuy nhiên, Houthi đã phát triển một mạng lưới theo dõi máy bay Mỹ bằng hệ thống trinh sát mặt đất, thiết bị quang học và cảm biến hồng ngoại với mức độ phức tạp mà Mỹ chưa hiểu hết.

12 ngày sau khi Chiến dịch Rough Rider bắt đầu, trung tá William "Skate" Parks và thiếu tá Michael "Danger" Blea điều khiển hai tiêm kích F-16 cất cánh từ một căn cứ trong khu vực. Nhiệm vụ của họ là phá hủy hệ thống phòng không Houthi gần thủ đô Sanaa ở Yemen và đánh lạc hướng để máy bay tàng hình B-2 tấn công các cơ sở sản xuất tên lửa của nhóm này ở nơi khác.

Khi hướng về phía mục tiêu, Parks và Blea phát hiện nhiều quả pháo sáng lần lượt được bắn lên trời theo đường bay của họ. Một số quan chức quân sự tin rằng đây là cách Houthi báo hiệu sớm cho nhau về sự xuất hiện của tiêm kích Mỹ.

Dù vậy, hai phi công vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ và tung ra đòn tấn công vào mục tiêu gần Sanaa. Khi tiêm kích F-16 của họ quay đầu để trở về căn cứ, mọi thứ vẫn yên tĩnh.

Nhưng khi sắp rời đất liền và bay ra Biển Đỏ, cảnh báo tên lửa tấn công vang lên trong buồng lái. Trong vài giây ngắn ngủi, Parks phải chọn phương án mạo hiểm là chuyển hướng đột ngột, quay mũi tiêm kích về phía quả tên lửa đang lao tới.

Đây là kỹ thuật thoát hiểm khẩn cấp, nhằm buộc hệ thống dẫn đường của tên lửa phải liên tục tính toán lại quỹ đạo dưới áp lực thời gian cực ngắn. Khi khoảng cách đủ gần, phi công thực hiện cú ngoặt gấp khiến tên lửa không thể chuyển hướng kịp, dẫn đến việc nó bay vọt qua mục tiêu.

Đúng như tính toán, tên lửa trượt qua tiêm kích của Parks nhưng lao thẳng về phía chiếc F-16 của Blea. Qua màn hình hiển thị trước mặt, anh thấy đầu đạn lướt ngay trước máy bay rồi phát nổ phía trên buồng lái. Phải mất một khắc anh mới nhận ra mình vẫn còn sống.

"Tên lửa suýt bắn trúng tôi. Rời đi thôi", Blea hét lên qua hệ thống liên lạc.

Nhưng họ chưa thoát khỏi vòng nguy hiểm. Lực lượng phòng không Houthi tiếp tục phóng thêm tên lửa. Hai phi công Mỹ bật chế độ đốt tăng lực của F-16 để đạt tốc độ tối đa, rồi liên tiếp thực hiện những cú ngoặt gấp để tránh bị bắn hạ trên địa hình đồi núi hiểm trở.

Nhưng nhiên liệu đang cạn dần. Chỉ huy tại căn cứ Qatar lệnh cho máy bay tiếp dầu đang hoạt động trên Biển Đỏ đổi lộ trình để tiếp cận gần hơn với hai tiêm kích F-16. Blea khẩn trương tiếp dầu cho chiếc tiêm kích sắp cạn sạch nhiên liệu.

Trong 15 phút nghẹt thở, hai phi công Mỹ đã chật vật tìm mọi cách né tránh 6 tên lửa phòng không từ Houthi. Nhớ lại pha thoát chết đó, Parks kể tên lửa Houthi "bay ngay dưới cánh trái tiêm kích của tôi gần tới mức nghe rõ tiếng gầm rú của nó".

Sau khi trở về căn cứ an toàn, hai phi công được trao Huân chương Sao bạc, trong khi tổ lái máy bay tiếp dầu dự kiến nhận Huân chương Chữ thập bay xuất sắc vào tháng tới.

Không chỉ riêng không quân, hải quân Mỹ hồi tháng 4 năm ngoái cũng phải liên tục đối phó với drone và tên lửa của Houthi trên Biển Đỏ. Vào một buổi sáng sớm, các thủy thủ trong khoang chứa máy bay của tàu sân bay Truman đang chuẩn bị cho nhiệm vụ tiếp theo thì phát hiện một tên lửa đạn đạo bay tới.

Con tàu khổng lồ lập tức bẻ lái sang phải, khiến một tiêm kích F/A-18 đang được kéo vào vị trí bị quăng mạnh, lao ra khỏi khoang chứa. Các thủy thủ đã vội nhảy tránh chiếc tiêm kích vào giây cuối cùng.

Với ông Trump, mục tiêu ưu tiên của Chiến dịch Rough Rider là đảm bảo tự do hàng hải cho tàu bè Mỹ trên Biển Đỏ, hơn là tìm cách xóa sổ lực lượng Houthi. Tới tháng 5, Washington và Houthi đạt thỏa thuận ngừng bắn sau khi ông Trump tin lực lượng Mỹ đã làm đủ trong chiến dịch này. Theo thỏa thuận, Mỹ dừng không kích và Houthi ngừng tấn công tàu Mỹ.

Lầu Năm Góc đã ca ngợi thành tựu của 53 ngày giao tranh. Họ cho biết Mỹ đã tấn công hơn 1.000 mục tiêu và tiêu diệt nhiều chỉ huy tên lửa, drone của Houthi. Tuy nhiên, Washington không loại bỏ được lãnh đạo cấp cao nhất của Houthi.

"Rough Rider gây thiệt hại đáng kể cho Houthi. Nhưng chiến dịch không đánh bại họ hay làm suy yếu tới mức họ không thể tiến hành các cuộc tấn công trong tương lai ở Biển Đỏ", Gregory Johnsen, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Các Quốc gia Vùng Vịnh, nhận định.

Khi Tổng thống Trump gần đây cân nhắc các biện pháp quân sự nhằm vào Iran, giới quan sát cho rằng những kinh nghiệm từ cuộc đối đầu với Houthi cho thấy rủi ro với binh sĩ và khí tài Mỹ nếu một cuộc chiến tổng lực nổ ra. Nguy cơ với các phi công Mỹ càng cao hơn bởi Iran sở hữu lực lượng quân sự đông đảo với các khí tài hiện đại hơn Houthi nhiều lần.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, đã cảnh báo Nhà Trắng rằng một cuộc xung đột với Iran nếu kéo dài có nguy cơ gây thương vong cho binh sĩ Mỹ và làm cạn kiệt kho đạn dược cần thiết cho tương lai, đồng thời tiếp tục khiến lực lượng Mỹ thêm căng thẳng sau những chiến dịch gần đây.

Giống như Houthi, Iran đã chuẩn bị cho một cuộc chiến mang tính sống còn. Mục tiêu của Mỹ và liệu hành động quân sự có thể đạt được chúng hay không là điều vẫn chưa rõ ràng. Nhưng rủi ro sẽ là xung đột kéo dài hoặc leo thang ngoài kiểm soát của Washington.

"Nhiều điều khó lường có thể xảy ra. Và nó không chắc sẽ mang lại lợi ích cho Mỹ", Danny Citrinowicz, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc gia ở Tel Aviv, viết trên mạng xã hội.

Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, Reuters)