Sống hai nơi để trốn bụi mịn

Hai năm nay, anh Phạm Dũng, 52 tuổi, bắt đầu cuộc sống song song giữa phố và quê. Chiều đầu năm, trong khi TP HCM có dấu hiệu mù khô, anh thong thả dạo quanh khu vườn rộng 3.000 m2 ở Bảo Lộc (Lâm Đồng), hít thở không khí mát lạnh của cao nguyên.

"Tôi như sống ở hai thế giới", anh nói. Ở thành phố, dù ngủ li bì anh vẫn thấy mệt mỏi, đau tức ngực. Nhưng về Bảo Lộc vài hôm, giấc ngủ sâu và liền mạch trở lại. Quyết định "di cư bán phần" được anh đưa ra từ năm 2023, khi app đo chất lượng không khí máy lọc liên tục báo đỏ, cộng với sức khỏe tuổi 50 bắt đầu suy giảm. Anh thuê quản lý điều hành công ty, chấp nhận chi phí vận hành nhà vườn khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng để đổi lấy sự cân bằng.

Xu hướng tìm kiếm "vùng xanh" để lánh nạn ô nhiễm đang gia tăng mạnh mẽ. Khi tình trạng ô nhiễm không khí của Hà Nội ngày càng trầm trọng, làn sóng này càng trở nên rõ rệt.

Không dư dả như anh Dũng, vợ chồng Kiều Trinh, 30 tuổi, ở Hà Nội cũng "tìm đường thoát bụi mịn" dù tài chính eo hẹp. Ba năm trước, họ vay ngân hàng để mua căn hộ 70 m2 tại quận Thanh Xuân. Nhưng khi con đầu lòng chào đời đúng đợt không khí Hà Nội ở mức "nguy hại", kế hoạch an cư tại thủ đô lung lay.

"Mỗi lần máy lọc không khí cảnh báo, tôi thấy như đang nhốt con trong lồng kính", Trinh kể. Sau nhiều lần phải bế con đi sơ tán, vợ chồng cô đánh liều vay thêm họ hàng để mua một căn nhà cấp bốn hơn một tỷ đồng ở quê Nghệ An.

Giờ đây, mỗi khi Hà Nội chìm trong sương bụi, họ lại xin nghỉ phép, đưa con về quê. Ở đó, Trinh mới dám để con chạy chân trần ra vườn mà không cần khẩu trang.

Nhưng cái giá phải trả không rẻ. Tổng thu nhập 50-60 triệu đồng của hai vợ chồng hiện chỉ đủ trả lãi ngân hàng cho hai bất động sản và chi phí sinh hoạt tối thiểu. Ngôi nhà ở quê phần lớn thời gian bỏ trống, trong khi nợ gốc vẫn nằm im.

Không phải ai cũng đủ khả năng mua thêm bất động sản. Với nhiều người trẻ, thuê nhà trở thành cách "trốn bụi" linh hoạt hơn, ít ràng buộc tài chính. Ngọc Trang, 26 tuổi, ở Long Biên, Hà Nội đang mang thai tháng thứ 7, đã chi hơn 100 triệu đồng trong nửa năm qua để thuê homestay ngoại ô mỗi cuối tuần. "Đó không phải du lịch, mà đi bảo vệ phổi", Trang nói và cho biết cảm giác được tháo bỏ chiếc khẩu trang dày cộp bù đắp cho mọi tốn kém tiền bạc.

Xu hướng mua hoặc thuê nhà ở "vùng xanh" để trốn bụi không còn là trào lưu nhất thời mà đang trở thành một cuộc chuyển dịch tất yếu vì sức khỏe. Những đợt ô nhiễm không khí kéo dài, vượt ngưỡng nguy hại (trên 200) tại Hà Nội những năm qua đã tác động mạnh đến hành vi an cư và xuất hiện xu hướng "ở hai nơi" hoặc "mua nhà thứ hai".

Theo Báo cáo tâm lý người tiêu dùng của PropertyGuru Việt Nam (2025), có tới 86% người mua nhà hiện nay đặt ưu tiên hàng đầu cho yếu tố "xanh" và 94% sẵn sàng trả thêm chi phí để đổi lấy môi trường sống trong lành.

Dữ liệu cũng ghi nhận sự đảo chiều rõ rệt khi lượng tìm kiếm bất động sản tại nội đô chững lại, trong khi các tỉnh vệ tinh như Hưng Yên tăng 111%, Vĩnh Phúc tăng 42% và vùng cao nguyên như Lâm Đồng, Mộc Châu chứng kiến mức tăng trưởng sự quan tâm lên tới hơn 100%. Với tầng lớp trung lưu, ngôi nhà thứ hai giờ đây không chỉ là tài sản tích lũy, mà là "tấm khiên" bảo vệ lá phổi cho cả gia đình trước sự tấn công của bụi mịn đô thị.

Tuy nhiên, "giấc mơ xanh" thường đi kèm những cái bẫy tài chính và vận hành.

KTS Phạm Thanh Truyền (TP HCM), người có nhiều năm trải nghiệm xu hướng này, gọi đó là những "điểm vỡ mộng". Năm 2015, anh từng tìm mua nhà vườn ven Sài Gòn nhưng thất bại vì giá đất quá cao hoặc vị trí quá xa. Đến năm 2022, anh quyết định cải tạo khu đất 6 ha của gia đình tại Quảng Ngãi để làm chốn đi về. Từ kinh nghiệm thực tế, KTS Truyền cho rằng nhiều người mua nhà thứ hai để trốn bụi nhưng lại gặp phải ô nhiễm cục bộ ở quê như mùi chăn nuôi, rác thải làng nghề hoặc thuốc trừ sâu.

Bên cạnh đó là gánh nặng bảo trì. "Một ngôi nhà bỏ trống lâu ngày sẽ xuống cấp rất nhanh. Nếu cuối tuần về nhà mà chỉ để dọn dẹp, sửa chữa thì đó là hành xác chứ không phải nghỉ dưỡng", anh nhận định.

Theo anh, yếu tố quyết định ''ngôi nhà xanh'' không nằm ở máy lọc không khí hay số lượng cây xanh, mà ở khả năng thông gió tự nhiên, kiểm soát vi khí hậu và lựa chọn vật liệu an toàn. "Một ngôi nhà bít bùng giữa thiên nhiên không khác mấy so với hộp bê tông", anh nói.

Chuyên gia Lâm Tuấn, nhà sáng lập công ty dịch vụ tài chính Financial Planner, cho biết hai, ba năm gần đây, ông tiếp xúc ngày càng nhiều gia đình trẻ tại Hà Nội và TP HCM mong muốn tìm một "vùng xanh" để tránh ô nhiễm không khí cho con cái và cho chính tinh thần của mình. Theo ông, ô nhiễm đã trở thành yếu tố tác động trực tiếp đến các quyết định tài chính dài hạn.

Nhưng ông cảnh báo, việc vay nợ để mua ngôi nhà thứ hai khi khoản nợ nhà đầu tiên chưa trả xong là rủi ro kép. "Vấn đề không nằm ở việc có nên mua nhà thứ hai hay không, mà là gia đình đã trả lời rõ ba câu hỏi cốt lõi hay chưa", ông nói.

Thứ nhất, ngôi nhà đó phục vụ nhu cầu sống thường xuyên hay chỉ giải tỏa cảm xúc theo thời điểm. Thứ hai, dòng tiền có đủ "vùng đệm" hay không; nếu tổng nghĩa vụ trả nợ vượt 35–40% thu nhập, rủi ro là rất lớn. Thứ ba, vẫn có những phương án trung gian ít áp lực hơn như thuê nhà dài hạn ở vùng ven, thuê theo mùa ô nhiễm hoặc sống linh hoạt trong vài năm đầu nuôi con.

Dù vậy, với những người mẹ như Kiều Trinh, sự đánh đổi này vẫn xứng đáng trong ngắn hạn. "Tôi có thể phải 'cày' trả nợ thêm 10 năm nữa, nhưng ít nhất con tôi không phải lớn lên hoàn toàn trong màn sương bụi", cô nói.

Song Nga