Thạc sĩ Quản trị kinh doanh về quê bán quần áo

Cách đây vài ngày, trong một chuyến công tác về tỉnh, tôi tình cờ gặp lại cậu bạn thân thời đại học. Chúng tôi từng học chung một khóa, cùng trải qua những năm tháng giảng đường đầy hoài bão. Trong ký ức của tôi, cậu là một trong những sinh viên xuất sắc nhất lớp, luôn nổi bật bởi tư duy sắc sảo và tinh thần cầu tiến. Sau khi tốt nghiệp đại học, cậu tiếp tục học lên và hoàn thành chương trình Thạc sĩ Quản trị kinh doanh - một lộ trình học tập mà nhiều người xem là "chuẩn mực" của thành công.

Thế nhưng, khi gặp lại, tôi không thấy cậu trong một văn phòng máy lạnh hay một tòa nhà kính giữa thành phố lớn. Trước mắt tôi là hình ảnh cậu bạn năm nào đang đứng quầy bán quần áo tại khu chợ trung tâm huyện, thoăn thoắt gấp đồ, niềm nở chào khách, mặc cả từng đồng. Hình ảnh một Thạc sĩ giữa khu chợ quê khiến tôi không khỏi chạnh lòng. Trong khoảnh khắc đầu tiên ấy, chính tôi cũng bị kéo vào vòng xoáy định kiến mà xã hội vẫn áp đặt suốt bao năm.

Nhưng rồi, khi chúng tôi ngồi xuống uống với nhau chén trà, nghe cậu nói chuyện bằng giọng điềm tĩnh, tự tại, tôi chợt nhận ra, có lẽ tôi và rất nhiều người khác cần phải thay đổi góc nhìn về khái niệm "thành công". Trong suy nghĩ của số đông, con đường học vấn thường được hình dung như một mũi tên một chiều: học cấp ba, vào đại học, học cao học, rồi bám trụ ở các thành phố lớn, làm việc trong những tập đoàn, giữ những chức danh nghe "rất oai". Ai đi chệch khỏi lộ trình đó thường bị gán cho hai chữ: "thất bại". Thậm chí, có người còn nặng lời hơn: "Phí tiền ăn học".

Người bạn của tôi, trên lý thuyết, đang đi ngược lại tất cả những kỳ vọng ấy. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, cậu không hề "vứt xó" tấm bằng Thạc sĩ. Ngược lại, cậu đang sử dụng nó theo một cách rất thực tế. Cậu không bán quần áo theo kiểu làm ăn bản năng như thế hệ trước. Kiến thức quản trị giúp cậu tối ưu hóa nguồn hàng, tìm kiếm nhà cung cấp tận gốc thông qua các nền tảng thương mại điện tử quốc tế, kiểm soát tồn kho bằng bảng tính và phần mềm đơn giản. Cậu hiểu tâm lý khách hàng, biết cách trưng bày, định giá, xoay vòng vốn. Sạp quần áo của gia đình, nhờ vậy, vận hành chẳng khác nào một doanh nghiệp nhỏ, gọn gàng và hiệu quả.

>>Thạc sĩ bằng Giỏi 10 năm thất nghiệp

Tại sao ngày càng nhiều người trẻ có học vị cao chọn quay về quê? Câu trả lời không chỉ nằm ở chuyện kinh tế, mà ở sự thay đổi sâu sắc trong hệ giá trị sống. Trước hết là áp lực tồn tại ở đô thị. Với mức lương của một Thạc sĩ mới ra trường tại thành phố lớn, sau khi trừ tiền thuê nhà, sinh hoạt phí đắt đỏ, chi phí giao tiếp xã hội, số tiền tích lũy còn lại đôi khi rất khiêm tốn. Trong khi đó, việc tiếp quản kinh doanh gia đình ở quê mang lại nền tảng tài chính ổn định hơn, ít rủi ro hơn, và quan trọng là không phải bắt đầu từ con số 0.

Thứ hai là giá trị của sự gần gũi. Chúng ta thường tôn vinh những người "lập nghiệp phương xa", nhưng lại ít khi nói đến cái giá của việc xa gia đình. Cha mẹ già đi từng ngày, những bữa cơm chung thưa dần, những khoảnh khắc quan trọng trong đời sống gia đình bị bỏ lỡ. Người bạn của tôi về quê không chỉ để bán quần áo, mà để sống gần ba mẹ, chia sẻ trách nhiệm và thời gian - thứ mà tiền bạc ở thành phố không thể mua lại.

Cuối cùng là tư duy khởi nghiệp trên nền tảng có sẵn. Thay vì làm thuê để xây dựng giấc mơ cho người khác, việc dùng kiến thức học được để nâng tầm kinh tế gia đình là một lựa chọn thông minh. Đó không phải là bước lùi, mà là một cách đi vòng, chắc chắn và bền vững hơn.

Không ít lần, tôi đọc được những bình luận kiểu: "Học cho lắm rồi cũng đi bán hàng", "Thạc sĩ mà đứng chợ thì học làm gì cho tốn tiền". Đó là những nhận định thiển cận. Học vấn không phải để trói buộc con người vào một nghề nghiệp duy nhất. Học là để mở rộng tư duy, nâng cao năng lực thích ứng. Một người có nền tảng quản trị sẽ nhìn việc bán quần áo rất khác với một người chỉ bán bằng kinh nghiệm. Nếu một ngày sạp hàng cần mở rộng thành chuỗi cửa hàng, hay chuyển sang kinh doanh online, chính kiến thức ấy sẽ là bệ phóng.

Chúng ta đang sống trong thời đại của sự linh hoạt. Một kỹ sư đi làm shipper, một Thạc sĩ về quê bán hàng, một cử nhân về nuôi trồng nông nghiệp công nghệ cao - đó không phải là sự thụt lùi, mà là sự tái phân bổ nguồn lực. Khi tri thức được đưa về địa phương, chính những vùng quê ấy mới có cơ hội chuyển mình thực sự.

Tôi viết những dòng này để gửi những người trẻ đang cầm trong tay tấm bằng đại học hay sau đại học nhưng lại do dự trước quyết định trở về quê: Đừng sợ! Nỗi sợ lớn nhất không phải là lời xì xào của hàng xóm hay ánh nhìn soi xét của người ngoài, mà là việc bạn sống một cuộc đời không thuộc về mình chỉ để giữ thể diện. Tấm bằng không buộc bạn phải ngồi văn phòng; nó cho bạn năng lực để nhìn thấy cơ hội ở những nơi người khác chỉ thấy sự bình thường.

Ngọc