Thảm họa sập tòa nhà bách hóa trong 20 giây khiến 502 người tử nạn

Sau Thế vận hội Seoul 1988, để thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phát triển, Hàn Quốc ban hành quy định cấm các nhà thầu quốc tế tham gia dự án xây dựng. Điều này dẫn đến sự bùng nổ của các công ty xây dựng trên khắp cả nước, mỗi công ty đều cố gắng đẩy nhanh tiến độ dự án để kiếm được nhiều tiền hơn. Kết quả là các tòa nhà mọc lên khắp nơi, trong đó có cửa hàng bách hóa Sampoong.

Ngày 6/10/1987, tòa nhà bách hóa rộng 15.000 m2 bắt đầu được thi công trên khu đất ban đầu dùng để xử lý rác thải. Công trình hoàn thành vào nửa cuối năm 1989, chính thức mở cửa ngày 7/7/1990.

Cửa hàng bách hóa có màu hồng nổi bật, nằm ở vị trí đắc địa tại quận Seocho, trở thành một trong những địa danh nổi tiếng của Seoul vào thời điểm đó.

Tòa nhà chia thành hai tòa A và B, được kết nối bởi hành lang thông tầng. Tòa A có 5 tầng nổi và 4 tầng hầm, bày bán từ thiết bị gia dụng, nội thất đến các loại mỹ phẩm, phụ kiện.

Với mặt hàng đa dạng và lượng khách đông đảo, cửa hàng bách hóa Sampoong có ít nhất 1.000 nhân viên. Lượng khách mỗi ngày lên tới 40.000, doanh thu hàng tuần khoảng 4 triệu USD.

Ngày thảm họa ập đến

8h thứ năm ngày 29/6/1995, quản lý trực ca của cửa hàng bách hóa Sampoong đến nơi làm việc. Như thường lệ, việc đầu tiên ông làm là kiểm tra những ghi chú do nhân viên để lại tối hôm trước.

Theo ghi chú, quản lý biết được rằng tối qua thi thoảng có những tiếng động lạ phát ra từ tầng trên cùng. Điều này thường xảy ra vì việc lắp đặt ba dàn điều hòa lớn ở tầng thượng cách đây hai năm đã gây ra vết nứt trên sàn mái trong quá trình di chuyển. Nghĩ vấn đề này không mới, quản lý không để tâm.

10h, cửa hàng bách hóa Sampoong mở cửa. Rất nhiều khách hàng đến mua sắm nhờ chương trình khuyến mãi.

Tuy nhiên, không lâu sau khi mở cửa, một nhân viên phục vụ tại nhà hàng Chunwon ở tầng 5 tòa A báo cáo rằng có nhiều vết nứt xung quanh một cây cột, sàn nhà bị sụt lún rõ rệt. Vì an toàn, nhân viên tòa nhà đã đóng cửa nhà hàng và treo biển đang bảo trì ở lối vào. Nhờ được tan làm sớm, các nhân viên nhà hàng thoát nạn.

Gần trưa, khách ở tầng 4 nghe thấy tiếng gạch nứt trên trần nhà, ngay sau đó là những vết nứt trên sàn nhà, một số rộng tới 10 cm, và cảm thấy tòa nhà bắt đầu rung nhẹ.

Quản lý ca trực lập tức lên tầng cao nhất để kiểm tra. Ông nhận định rằng vấn đề nằm ở dàn điều hòa không khí rung lắc quá mức khi đang hoạt động công suất lớn. Quản lý quyết định tắt máy điều hòa và thông báo qua loa: "Hệ thống điều hòa bị trục trặc, cần sửa chữa trong một ngày".

Dù tức giận, khách hàng vẫn tiếp tục mua sắm, nghĩ rằng khi nào thấy nóng rồi hẵng ra ngoài.

16h, quản lý ca trực báo cáo vấn đề nứt sàn cho ban lãnh đạo cấp cao và Chủ tịch Lee Joon của bộ phận xây dựng Tập đoàn Sampoong.

Ban lãnh đạo lập tức liên hệ với kỹ sư kết cấu phụ trách xây dựng tòa nhà để đến hiện trường kiểm tra. Sau khi khảo sát, kỹ sư phát hiện khả năng chịu tải của toàn bộ tòa nhà đã đạt đến giá trị tới hạn, có thể sụp đổ bất cứ lúc nào.

Tuy nhiên, Chủ tịch Lee không chấp nhận đóng cửa bách hóa ngay lập tức vì "giờ cao điểm buổi tối sắp đến", không thể để thiệt hại doanh thu. Dù nói vậy, Lee vẫn nhanh chóng rời khỏi tòa nhà cùng nhân viên quản lý mà không hề thông báo cho con dâu cũng đang làm việc ở đó.

Khách hàng và nhân viên của cửa hàng bách hóa hoàn toàn không hay biết mối nguy hiểm cận kề.

17h, một khu vực lớn trên sàn tầng 4 và 5 bị sụt lún, buộc nhân viên phải đóng tất cả lối đi dành cho khách lên hai tầng này.

17h47, tiếng nổ lớn vang lên từ tầng trên cùng. Lúc này, các nhân viên mới nhận thấy điều bất ổn, lập tức báo động và tổ chức sơ tán. Tuy nhiên, vì đang giờ cao điểm, việc sơ tán đám đông trong thời gian ngắn là điều không thể.

17h57, sau tiếng nổ lớn, dàn điều hòa không khí ở tầng trên cùng rơi xuống tầng 5 vốn đã nứt vỡ. Phản ứng dây chuyền sau đó khiến tòa nhà sụp đổ tan tành chỉ trong 20 giây. Ước tính ít nhất 1.500 người bị chôn vùi.

Nỗ lực giải cứu

Khi lực lượng cứu hộ đến hiện trường, họ phát hiện tình hình vô cùng nghiêm trọng, 4 tầng hầm của tòa A đã bị lấp hoàn toàn.

Ngày hôm sau, 30/6, cần cẩu và các thiết bị cứu hộ hạng nặng đưa đưa đến, nhưng hầu hết nạn nhân được tìm thấy đều bị đè biến dạng nghiêm trọng. Cùng ngày, chính quyền Seoul quyết định tạm dừng hoạt động cứu hộ do lo ngại phần còn lại của tòa nhà sẽ tiếp tục sụp đổ gây thương vong. Hơn 500 người, chủ yếu là gia quyến của các nạn nhân, đã biểu tình phản đối, đụng độ với cảnh sát.

Trước áp lực dư luận, sáng ngày thứ ba, chính phủ dùng dây cáp thép và dây điện để gia cố bức tường phía bắc của cửa hàng bách hóa, ngăn không cho nó sụp đổ và tiếp tục nỗ lực cứu hộ.

Sau nhiều ngày chạy đua, đội cứu hộ đã đưa được 937 người bị thương và 502 nạn nhân thiệt mạng ra khỏi đống đổ nát.

Một số người sống sót đáng kinh ngạc trong thảm họa này. Ngày 11/7, 12 ngày sau vụ việc, đội cứu hộ tìm thấy Yoo Ji-won, nhân viên cửa hàng gốm sứ 18 tuổi. Cô bị mắc kẹt trong một không gian chỉ bằng nửa buồng điện thoại công cộng, sống sót nhờ nước mưa nhỏ giọt từ các khe hở trên đống đổ nát.

Một người sống sót khác là Choi Myung-seok, sinh viên 21 tuổi. Choi đang đến nhà hàng thì cảm thấy tòa nhà rung chuyển nên vội vàng nằm xuống, lúc tỉnh dậy thấy xung quanh tối đen như mực. Choi sinh tồn bằng cách uống nước mưa và ăn bìa carton.

Người sống sót cuối cùng, Park Seung-hyun, nhân viên bán quần áo trẻ em 19 tuổi, được giải cứu 17 ngày sau vụ việc. Khi lực lượng cứu hộ tìm thấy, cô vẫn trong tình trạng tốt ngoại trừ đầu gối trái bị bầm tím và trầy xước.

"Nước mưa" mà hai người sống sót nhắc đến, ngoài mưa thật, là nước nhân tạo được phun để giảm bụi và khói. Nhưng một số nạn nhân bị mắc kẹt dưới đống đổ nát vốn sống sót sau vụ sập nhà lại chết chìm vì mưa và phun nước.

Để tưởng nhớ những nạn nhân, một tượng đài cao 12 m được dựng lên tại công viên sinh thái Yangjae ở Seoul.

Nguyên nhân sự cố

Một giờ sau thảm họa, Văn phòng Công tố Hàn Quốc đã cử giáo sư Jeong Ran thuộc Khoa Kỹ thuật Xây dựng của Đại học Dankook đến hiện trường để điều tra toàn diện nguyên nhân.

Giáo sư Jeong lần lượt loại trừ khả năng khủng bố và nổ khí gas vì không có đám cháy nào tại hiện trường. Cuối cùng, đội điều tra của giáo sư Jeong tập trung sự chú ý vào toàn bộ cấu trúc của cửa hàng bách hóa Sampoong, đặc biệt là phần móng.

Cửa hàng bách hóa Sampoong được xây dựng trên một bãi rác. Ban đầu, khu đất này được dự định xây một tòa chung cư 4 tầng do công ty Woosung Construction thực hiện.

Sau khi Woosung vừa hoàn thành phần móng và tầng hầm, Lee Joon đột nhiên thay đổi kế hoạch. Lee muốn xây dựng một cửa hàng bách hóa trên vị trí đắc địa này.

Xét đến các yếu tố như an toàn xây dựng, công ty Woosung bác bỏ ý định của Tập đoàn Sampoong. Ông Lee "đá" Woosung khỏi dự án, tìm người trong tập đoàn để tự thi công. Lee cũng tự ý thêm một tầng vào 4 tầng ban đầu, khiến tải trọng vượt quá khả năng thiết kế ban đầu của móng.

Khi công trình hoàn thành, tòa nhà khác xa so với bản thiết kế ban đầu.

Toàn bộ sàn không có dầm, sử dụng kết cấu dạng tấm phẳng không có dầm và khung thép. Điều này khiến áp lực không được chuyển dời, tải trọng mà sàn phải gánh chịu lớn hơn nhiều.

Ngoài ra, vì đây là công trình cải tạo từ chung cư thành cửa hàng bách hóa, đội thi công cần phải khoan lỗ trên sàn và cắt bỏ 25% cột để tạo không gian cho thang cuốn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết cấu sàn.

Hơn nữa, để tối đa hóa diện tích chiếm dụng và tăng không gian cho cửa hàng, Lee đã giảm đường kính tối thiểu ban đầu của cột chịu lực từ 80 cm xuống còn 60 cm. Số lượng 16 thanh thép đóng vai trò quan trọng trong cột chịu lực bị giảm xuống còn 8. Khoảng cách giữa các cột chịu lực cũng được giãn rộng lên 11 m.

Những thay đổi cấu trúc cực kỳ nguy hiểm này đã dẫn đến sự sụp đổ của cửa hàng bách hóa Sampoong 6 năm sau đó.

Giáo sư Jeong tin rằng nguyên nhân chính nằm ở tầng thứ 5 được thêm vào. Tầng này ban đầu là một sân trượt băng, nhưng Lee quyết định thay thế bằng 8 nhà hàng, Chunwon là một trong số đó. Là nhà hàng kiểu truyền thống, Chunwon không có bàn ghế, thực khách phải ngồi trên sàn sưởi. Sàn chứa các đường ống nước nóng và có phần đế bê tông dày 1,2 m, khiến toàn bộ sàn nhà tầng 5 nặng gấp 3 lần.

Vấn đề nghiêm trọng nhất là các cột ở tầng 5 không thẳng hàng với các cột ở tầng 4. Tải trọng không được truyền tải hoàn toàn đến các cột chịu lực tương ứng, một phần lớn tải trọng được truyền xuống sàn.

Có ba dàn điều hòa không khí ở tầng trên cùng, mỗi dàn nặng tới 15 tấn. Khi chúng hoạt động cùng lúc, độ rung mạnh tạo ra tải trọng lên tới 50 tấn, gấp 4 lần giới hạn thiết kế ban đầu của sàn nhà.

Năm 1993, tiếng ồn lớn từ các dàn điều hòa đã dẫn đến những lời phàn nàn từ cư dân xung quanh. Giải pháp của Tập đoàn Sampoong là di chuyển các dàn điều hòa sang phía bên kia mái nhà, nơi có ít cư dân hơn. Để tiết kiệm chi phí, ban quản lý không sử dụng cần cẩu hay thiết bị nâng hạ mà dùng sức kéo mạnh dàn điều hòa sang phía bên kia, dẫn đến nứt sàn mái. Lực tác động trực tiếp lên cột chịu lực 5E trong nhà hàng Chunwon, nơi có những vết nứt rõ ràng nhất ở tầng 5 trước khi tòa nhà sụp đổ.

Vào ngày xảy ra sự cố, dàn điều hòa tiếp tục rung lắc, khiến áp lực lên cột 5E trên sàn tăng lên, các vết nứt lan rộng ra, cuối cùng cột 5E tách rời hoàn toàn.

Ngay từ khi bắt đầu xây dựng, những sửa đổi trái phép của Lee Joon đã gây ra những vấn đề nghiêm trọng về kết cấu. Thái độ thờ ơ của ông ta đối với tính mạng con người càng làm thảm họa thêm trầm trọng.

Thực tế, từ tháng 4/1995, khi trần nhà tầng 5 xuất hiện các vết nứt, Lee chỉ yêu cầu nhân viên chuyển hàng hóa từ tầng trên xuống tầng hầm. Thậm chí vào ngày xảy ra sự cố, đã có rất nhiều dấu hiệu cho thấy tòa nhà sắp sụp đổ, nhưng ông ta lại chọn cách giấu sự thật vì doanh thu bán hàng và chạy đi trước.

Thảm họa khiến 502 người thiệt mạng, 937 người bị thương và gây thiệt hại về tài sản ước tính 270 tỷ won (khoảng 206 triệu USD).

Ngày 27/12/1995, Tòa án quận Seoul tuyên phạt Lee Joon 10 năm rưỡi tù vì tội sơ suất gây hậu quả nghiêm trọng. Ông ta kháng cáo và được giảm án xuống còn 7 năm.

Sau cuộc điều tra kỹ lưỡng, cảnh sát bắt giữ 21 người liên quan đến thảm họa, trong đó có 12 quan chức chính quyền thành phố, vì nghi ngờ tham ô và nhận hối lộ.

Ngày 4/10/2003, Lee Joon qua đời không lâu sau khi được thả khỏi tù do các biến chứng bệnh tiểu đường và huyết áp cao.

Sau vụ việc, chính phủ Hàn Quốc đã kiểm tra tất cả các tòa nhà trong cả nước và phát hiện: số tòa nhà cần xây dựng lại chiếm 1/7, số tòa nhà cần sửa chữa quy mô lớn chiếm 4/5, chỉ có 2% được coi là an toàn.

Ngày nay, khu đất của tòa nhà Sampoong đã được chuyển đổi thành một khách sạn sang trọng.

Tuệ Anh (theo Toutiao, The Guardian)