Thua lỗ, chủ xưởng tại làng nhang trăm tuổi cho công nhân nghỉ Tết sớm

Gắng gượng cho cái Tết đủ đầy

Những ngày cận Tết, làng nghề làm nhang Lê Minh Xuân, “thủ phủ" nhang trăm tuổi tại TPHCM, lẽ ra phải rực đỏ sắc nhang, rộn ràng tiếng máy và nhộn nhịp xe hàng ra vào. Thế nhưng năm nay, bức tranh quen thuộc ấy gần như biến mất.

Tại xưởng nhang của bà Nguyễn Cát Bụi Thúy (49 tuổi), một trong những hộ sản xuất lớn ở địa phương, không khí trầm lắng bao trùm từ sáng sớm. Tiếng máy se nhang vốn được ví như “nhịp tim” của làng nghề, nay chỉ vang lên rời rạc.

“Chưa năm nào sát Tết mà xưởng lại vắng như vậy”, bà Thúy nói, ánh mắt không giấu được vẻ mệt mỏi.

Gắn bó với nghề từ năm 10 tuổi, bà cho biết chưa bao giờ làng nghề rơi vào cảnh “ngặt nghèo” như hiện nay. Theo bà, càng sản xuất càng lỗ, nhưng nếu ngừng lại thì mất mối, mất nghề.

Nguyên nhân chính đến từ sự chênh lệch quá lớn giữa chi phí đầu vào và giá bán sản phẩm.

“Giá keo, tăm tre, giấy báo đóng gói đều tăng chóng mặt, có loại tăng tới 20.000 đồng mỗi kg. Trong khi đó, nhang bán ra chỉ dám tăng 1.000–2.000 đồng để giữ khách. Tính sơ, mỗi thiên nhang (1.000 cây) xuất xưởng là lỗ khoảng 16.000–17.000 đồng”, bà Thúy nói.

Hai tháng qua, bà không còn nhớ nổi mình đã lỗ bao nhiêu. Vòng luẩn quẩn của việc bán “gối đầu” càng khiến hộ sản xuất kiệt quệ. Để duy trì dòng tiền và giữ chân mối sỉ lâu năm, bà Thúy phải bấm bụng bù lỗ, lấy tiền đợt sau đắp đợt trước, với hy vọng mong manh về sự khởi sắc của thị trường.

“Không chỉ tăng giá, nguyên vật liệu còn khan hiếm từ tăm tre đến bột áo. Một phần do ảnh hưởng thiên tai, phần khác vì nhiều nhà cung cấp đột ngột đóng cửa do thua lỗ”, bà cho hay.

Bên cạnh đó, bà Thúy cũng lúng túng khi phải làm quen với những quy định mới liên quan đến thuế và hóa đơn.

Từ chỗ từng có gần 100 công nhân làm việc liên tục 2 ca, bà Thúy buộc phải cho hơn một nửa nghỉ việc vì không có đơn hàng. Tết năm nay, xưởng còn cho công nhân nghỉ từ ngày 22 tháng Chạp. Đây là điều hiếm thấy suốt nhiều thập kỷ làm nghề.

“Trước kia, xưởng phải chạy liên tục 24/24 vì đơn hàng dồn dập. Giờ máy móc nằm im, nhìn mà xót”, bà nghẹn ngào.

Không riêng gì xưởng của bà Thúy, nhiều cơ sở khác tại làng nghề Lê Minh Xuân cũng trong cảnh cầm chừng.

Ông Phong (50 tuổi), chủ một xưởng nhang trong khu vực, cho biết đã theo nghề hơn 10 năm. Do tình hình kinh doanh khó khăn, vợ chồng ông hạn chế thuê nhân công, tự tay làm hầu hết các công đoạn.

“Sức mua giảm, giá nguyên liệu tăng, giờ chúng tôi chỉ cố gắng cầm cự để giữ nghề”, ông Phong bộc bạch.

Cố giữ làng nghề trăm tuổi

“Ngày trước, làng nhang giúp bà con xây nhà, mua xe, nuôi con ăn học. Giờ chính nghề này lại không nuôi nổi người làm”, bà Thúy nói, giọng chùng xuống.

Hay tin nhiều công nhân trong xưởng không thể về quê đón Tết vì thiếu việc làm, thu nhập sụt giảm, bà Thúy không khỏi chạnh lòng. Bà kể có một số thời điểm, những người thợ lành nghề ở xưởng từng gắn cả đời với khói hương buộc phải rời xưởng, đi làm đủ nghề mưu sinh.

“Mỗi khi không có đơn hàng, tôi phải cho công nhân tạm nghỉ chờ thông báo mới. Đột nhiên mất việc nên có người phải tạm đi nhặt ve chai, có người ai thuê gì làm nấy, chỉ mong xưởng sớm hoạt động bình thường trở lại”, bà bộc bạch.

Bà chủ xưởng kể rằng trước đây, nhiều hộ dân trong làng chủ yếu trồng mía hoặc làm thuê. Từ khi nghề nhang phát triển, không ít gia đình, trong đó có bà, đã “đổi đời”, thoát cảnh khó khăn.

Nhớ lại cảm giác nghề cho mình cuộc sống tốt đẹp hơn, bà Thúy trải lòng “dù có khó khăn nhưng cũng cố giữ cái nghề mà mình biết ơn”.

Để cầm cự, bà Thúy tìm đủ cách xoay xở. Ngoài sản xuất nhang, bà bán thêm cây kiểng trong vườn để có thêm nguồn thu bù lỗ. Đồng thời, bà chủ động cắt giảm chi phí nhằm hạn chế thua lỗ kéo dài.

“Tôi xác định giai đoạn này làm để giữ nghề là chính. Lỗ thì chấp nhận, miễn còn giữ được xưởng, giữ được thợ”, bà nói.

Bà Thúy cũng nhờ con gái thử bán hàng trực tuyến, tiếp cận người tiêu dùng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào mối sỉ như trước. Dù doanh thu chưa đáng kể nhưng đây được xem là những bước thử nghiệm cần thiết trong bối cảnh thị trường truyền thống ngày càng thu hẹp.

Bên cạnh đó, bà Thúy bày tỏ mong muốn được địa phương hỗ trợ thêm trong việc tiếp cận, làm quen với các quy định mới về thuế, hóa đơn, cũng như tạo điều kiện để các hộ sản xuất làng nghề tiếp cận chính sách, có giải pháp tháo gỡ khó khăn, từng bước khôi phục hoạt động kinh doanh.