Tôi 'mù tịt' chất lượng bữa ăn bán trú ở trường của con

Câu chuyện "thịt hết hạn" bị nghi tuồn vào trường học ở TP HCM mới đây đã đánh trúng vào điều mong manh nhất trong niềm tin của phụ huynh, rằng bữa ăn bán trú của học sinh phải là nơi an toàn tuyệt đối. Là một người mẹ có con đang độ tuổi đến trường, chính tôi cũng phải đặt câu hỏi: con mình đã ăn gì ở trường? Ai chịu trách nhiệm nếu có rủi ro? Bữa ăn mà con tôi vừa ăn hôm qua, hôm nay và có thể cả ngày mai, liệu có còn an toàn?

Khi câu chuyện "thịt hết hạn tuồn vào trường học" được đặt lên bàn cân, vấn đề không còn dừng ở việc đúng hay sai trong một khâu cụ thể. Điều xã hội cần làm rõ là: trong cả chuỗi tổ chức bữa ăn học đường ấy, ai đã làm không đúng phần việc của mình, và ai phải đứng ra chịu trách nhiệm trước pháp luật, trước phụ huynh và trước lương tâm nghề nghiệp? Trách nhiệm ấy không thể đổ dồn cho một phía, nhưng cũng không được phép bị hòa loãng đến mức không ai chịu trách nhiệm cuối cùng.

Đơn vị cung cấp suất ăn công nghiệp là mắt xích đầu tiên, đồng thời cũng là mắt xích quyết định. Khi một doanh nghiệp thực phẩm đưa thịt hết hạn, thực phẩm kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc vào hệ thống bếp ăn trường học, đó không còn là "sai sót kỹ thuật" hay "nhầm lẫn trong khâu quản lý". Đó là hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, xâm phạm trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng - ở đây là trẻ em.

Nếu đơn vị cung cấp là người bán, thì nhà trường chính là người "gác cổng". Trách nhiệm của nhà trường không chỉ là ký hợp đồng, mà là kiểm tra, giám sát liên tục và dám từ chối những gì không an toàn. Hiệu trưởng, ban giám hiệu và bộ phận phụ trách bếp ăn không thể đứng ngoài với lý do "đã thuê dịch vụ bên ngoài".

>>Tranh cãi suất ăn bán trú 38 K 'thua cơm công nhân'

Ở tầng cao hơn, trách nhiệm thuộc về các cơ quan quản lý giáo dục và y tế địa phương. Vai trò của họ không chỉ là ban hành văn bản, mà là bảo đảm các quy định ấy được thực thi nghiêm túc ngoài thực tế. Chỉ đạo khẩn, yêu cầu siết chặt quy trình, hồ sơ, cam kết từ nhà cung cấp là cần thiết, nhưng sẽ trở nên hình thức nếu thiếu kiểm tra định kỳ, thanh tra đột xuất và xử lý nghiêm vi phạm. Thực tế cho thấy, nơi nào thanh tra quyết liệt, xử lý nghiêm, thì sai phạm giảm rõ rệt. Ngược lại, nơi nào chỉ dừng ở nhắc nhở, rút kinh nghiệm, thì vi phạm dễ lặp lại dưới hình thức khác.

Vụ việc lần này buộc chúng ta phải thừa nhận một sự thật không dễ nghe: những gì diễn ra trong bếp ăn học đường chưa bao giờ là chuyện nhỏ. Nó không chỉ là "chút thịt này, chút rau kia", mà là câu chuyện của an toàn sức khỏe, của niềm tin bị gửi gắm mỗi ngày, của trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm đạo đức đan xen. Khi một bữa ăn không còn khiến phụ huynh yên tâm, thì toàn bộ hệ thống đứng sau bữa ăn ấy cần được nhìn lại một cách nghiêm túc, thẳng thắn và không né tránh.

Quy trình kiểm thực ba bước từ lâu đã được nhắc đến như một yêu cầu bắt buộc trong bếp ăn tập thể. Nhưng trên thực tế, không ít nơi vẫn xem đây là thủ tục hình thức, làm để đủ hồ sơ. Kiểm tra khi nhận hàng, kiểm tra lúc nhập kho, kiểm tra trước khi chế biến - ba bước ấy chỉ phát huy tác dụng khi mỗi bước đều có người chịu trách nhiệm cụ thể, có chữ ký xác nhận và có hồ sơ được lưu trữ đầy đủ. Việc này không phức tạp, không tốn kém, nhưng đòi hỏi sự nghiêm túc tuyệt đối. Bởi chỉ cần một bước bị bỏ qua, thực phẩm không an toàn có thể lọt qua cả hệ thống mà không ai hay biết.

Không ai quan tâm đến bữa ăn của trẻ bằng chính cha mẹ các em. Việc thành lập tổ giám sát bếp ăn với sự tham gia của đại diện phụ huynh và giáo viên không nhằm tạo thêm áp lực cho nhà trường, mà để bổ sung một lớp bảo vệ cần thiết. Những ánh mắt quan sát thường xuyên, những phản ánh kịp thời từ thực tế sẽ giúp phát hiện sớm bất thường, trước khi sự việc trở thành khủng hoảng. Quan trọng hơn, cơ chế này tạo ra đối thoại thay vì đối đầu, hợp tác thay vì nghi ngờ - điều mà bất kỳ môi trường giáo dục lành mạnh nào cũng cần.

Tất nhiên, nếu kiểm tra chỉ diễn ra theo lịch định sẵn, thì sự tuân thủ cũng dễ mang tính đối phó. Thanh tra đột xuất, lấy mẫu kiểm nghiệm ngay tại hiện trường, kiểm tra hồ sơ ngẫu nhiên là cách hiệu quả để buộc các đơn vị cung cấp và nhà trường phải duy trì chuẩn mực mỗi ngày, chứ không chỉ "chuẩn bị cho ngày kiểm tra". Khi biết rằng có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào, sự cẩu thả sẽ giảm đi, và trách nhiệm sẽ được đặt đúng chỗ.

Bữa ăn ở trường không nên là gánh nặng tâm lý cho cha mẹ mỗi khi đưa con tới lớp. Nó phải là điều khiến người lớn yên tâm, để trẻ em có thể vô tư học tập, vui chơi, lớn lên trong cảm giác được bảo vệ. Muốn vậy, phụ huynh không thể chỉ đứng ngoài và trông chờ vào may mắn. Hãy yêu cầu sự minh bạch, không phải bằng thái độ đối đầu, mà bằng tinh thần đồng hành. Hãy hỏi, hãy kiểm chứng, hãy cùng nhà trường xây dựng những chuẩn mực an toàn rõ ràng, bởi quyền được ăn uống an toàn của trẻ em không phải là ân huệ, mà là quyền lợi chính đáng.

Vũ Thị Minh Huyền