Tôi sợ hãi những bản nhạc AI vô hồn

Tôi là một người thường xuyên nghe nhạc. Âm nhạc đi cùng tôi khi làm việc, khi lái xe, lúc buồn, khi mệt mỏi và cả những khoảnh khắc cần được an ủi mà không một lời khuyên nào đủ sức xoa dịu. Nhưng rồi, một ngày nọ, tôi nghe một bản nhạc rất hay. Giai điệu tròn trịa, hòa âm tinh tế, ca từ vừa vặn, cảm xúc được dẫn dắt mượt mà đến mức gần như hoàn hảo. Chỉ có một điều khiến tôi khựng lại: bản nhạc ấy không do bất kỳ nghệ sĩ nào sáng tác hay biểu diễn. Nó được tạo ra bởi AI.

Cảm xúc đầu tiên của tôi lúc đó rất lạ, pha trộn giữa kinh ngạc và bất an. Không phải vì bản nhạc dở, mà vì nó quá hay, quá đúng gu. Trong thời đại mà trí tuệ nhân tạo đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống, âm nhạc không phải là ngoại lệ. Không sân khấu, không buổi biểu diễn, không hậu trường đầy mồ hôi và nước mắt, nhưng những ban nhạc "ảo", những ca khúc do AI tạo ra vẫn có thể gây sốt trên các nền tảng nghe nhạc. Chúng có hàng triệu lượt nghe, được chia sẻ, được remix, được khen ngợi.

Trong nhiều thập kỷ, âm nhạc luôn gắn liền với hình ảnh con người. Một nghệ sĩ là người kể câu chuyện của chính mình, hoặc của những người xung quanh, bằng âm thanh. Ta yêu một ca khúc không chỉ vì nó hay, mà vì ta tin rằng phía sau đó là một trái tim đã từng rung động, từng tổn thương, từng hy vọng. Ta yêu giọng hát vì nó run rẩy ở những nốt cao, yêu tiếng guitar vì nó không hoàn toàn hoàn hảo, yêu cả những chỗ "lệch" rất người trong bản thu. Âm nhạc, vì thế, chưa bao giờ là sự hoàn hảo tuyệt đối. Nó đẹp chính vì những vết xước.

AI thì khác. Nó không đau, không buồn, không mất mát, không lớn lên trong những biến cố đời người. Nhưng AI có thể học, từ hàng triệu bản nhạc, hàng triệu giọng hát, hàng triệu cấu trúc giai điệu đã từng chạm đến cảm xúc con người. Nó biết đoạn nào khiến người ta rơi nước mắt, nhịp nào khiến người ta thấy phấn khích, ca từ nào dễ gây đồng cảm. Và rồi, nó tổng hợp tất cả những điều đó để tạo ra một sản phẩm gần như không có sai sót.

Nhưng chính sự "không sai sót" ấy mới là điều đáng sợ. Khi âm nhạc AI đạt đến mức hoàn hảo về kỹ thuật, về cấu trúc, về cảm xúc bề mặt, người nghe bắt đầu đặt câu hỏi: nếu một cỗ máy có thể tạo ra âm nhạc khiến tôi rung động, vậy thì sự rung động ấy có còn ý nghĩa không? Nếu tôi khóc vì một bài hát do AI viết, thì đó là nước mắt của tôi, hay là kết quả của một thuật toán được tối ưu hóa để kích thích cảm xúc?

>>Phát điên vì gọi điện ngân hàng nhưng phải nói chuyện 30 phút với AI

Nhiều người lạc quan cho rằng AI chỉ là công cụ, rằng nghệ sĩ vẫn sẽ là trung tâm của sáng tạo. Nhưng thực tế đang cho thấy một kịch bản phức tạp hơn. Trong một thị trường âm nhạc ngày càng thương mại hóa, nơi thuật toán của các nền tảng quyết định bài hát nào được nghe nhiều, AI không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà có nguy cơ trở thành "nhà sản xuất" lý tưởng. Nhanh, rẻ, hiệu quả, không cảm xúc nhưng lại tạo ra cảm xúc.

Điều đó buộc chúng ta phải định nghĩa lại khái niệm nghệ sĩ. Nếu nghệ sĩ chỉ được hiểu là người tạo ra một sản phẩm nghe hay, thì AI hoàn toàn có thể thay thế. Nhưng nếu nghệ sĩ là người mang đến trải nghiệm sống, mang theo lịch sử cá nhân, bối cảnh xã hội, những mâu thuẫn nội tâm không thể lập trình, thì AI dù hoàn hảo đến đâu cũng chỉ là bản sao không có linh hồn. Vấn đề là: trong vai trò người nghe, chúng ta có còn đủ kiên nhẫn để phân biệt điều đó hay không?

Sự phổ biến của âm nhạc AI cũng phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm: chúng ta đang dần quen với sự tiện lợi và hoàn hảo. Ta nghe nhạc trong lúc làm việc, lướt mạng, giải trí nhanh. Ta ít khi ngồi yên để nghe trọn một album, đọc lời ca, tìm hiểu câu chuyện phía sau nghệ sĩ. Khi âm nhạc trở thành "nội dung tiêu thụ nhanh", thì việc một sản phẩm do AI tạo ra chiếm ưu thế là điều gần như tất yếu.

Nhưng nếu chấp nhận điều đó một cách thụ động, chúng ta có thể đánh mất điều quý giá nhất của âm nhạc: khả năng kết nối giữa con người với con người. Một ca khúc không chỉ là chuỗi âm thanh, mà là cây cầu nối những trải nghiệm sống. Khi biết một bài hát được viết trong lúc nghệ sĩ mất người thân, hay trong giai đoạn khủng hoảng tinh thần, ta nghe nó bằng một tâm thế khác. Ta không chỉ nghe, mà còn chia sẻ.

Với tôi, sau cảm giác ban đầu, tôi chọn quay lại với những bản thu cũ của ca sĩ thực, những giọng hát không tròn trịa, những ca khúc có thể không "bắt trend" nhưng mang theo hơi thở của đời sống. Bởi sau cùng, điều tôi tìm kiếm trong âm nhạc không phải là sự hoàn hảo, mà là sự đồng cảm. Và có lẽ, chừng nào con người còn cần được thấu hiểu, chừng đó nghệ sĩ vẫn chưa thể bị thay thế. AI có thể viết nhạc rất hay, nhưng nó không biết vì sao con người cần âm nhạc đến vậy?

BN