Từng đứng trước nguy cơ mai một, xưởng guốc gỗ tất bật lên đơn mùa Tết

Tất bật lên đơn dịp Tết

Tại xưởng guốc gỗ mỹ nghệ Sáu Dẻo (phường Thủ Dầu Một, TPHCM), không khí làm việc trong xưởng càng trở nên gấp gáp khi lượng đơn hàng tăng mạnh vào những tháng cuối năm. Xưởng guốc gỗ mỹ nghệ này hiện duy trì 5 nhân công làm việc liên tục 8 tiếng mỗi ngày.

Chủ xưởng bộc bạch đây là quãng thời gian quan trọng nhất trong năm của nghề guốc mộc. Vào cao điểm giáp Tết, xưởng phải thuê thêm lao động thời vụ để kịp tiến độ giao hàng.

Đúng 7h, không gian xưởng đã rộn ràng. Ở một góc, bà Tư (57 tuổi) cúi người mài nhẵn từng phôi guốc. Đôi tay chai sạn vì gỗ, chuyển động thuần thục, dứt khoát.

“Ít người nên ai cũng kiêm nhiều khâu. Công đoạn nào gấp thì làm trước cho kịp đơn”, bà nói, mắt vẫn không rời mặt guốc đang mài.

Cách đó không xa, anh Nguyễn Tấn Tiến (47 tuổi) khiêng từng thân gỗ đặt lên bàn cưa. Đây là công đoạn nặng nhất trong chuỗi hơn 10 bước để hoàn thiện một đôi guốc mộc.

“Cưa gỗ cực, nhưng quen rồi. Những khâu sau nhẹ hơn, nhưng phải khéo tay”, anh chia sẻ.

Gắn bó với nghề hơn 15 năm, anh Tiến cho biết mình ở lại vì đây là nghề của ông bà để lại, đồng thời mang lại thu nhập ổn định cho gia đình.

“Yêu nghề thì mới giữ được nghề”, anh nói gọn.

Để tạo nên một đôi guốc hoàn chỉnh, gỗ phải trải qua nhiều công đoạn thủ công, từ cưa khúc, xẻ phôi, mài thô, cắt định hình, làm khô, mài nhẵn, sơn vẽ, chà láng, đến phun sơn chống thấm, đóng đế chống trơn và gắn quai. Trong đó, công đoạn làm khô mất nhiều thời gian nhất.

Chị Nguyễn Ngọc Thanh (44 tuổi), chủ xưởng, cho biết guốc phải được phơi hoặc sấy khô ít nhất hai ngày.

“Trời mưa là phải đưa vào lò xông hơi. Nếu gỗ ẩm, guốc sẽ nứt, hỏng”, chị nói.

Những ngày cận Tết, xưởng làm việc liên tục để kịp tiến độ đơn hàng dồn dập từ khắp nơi.

Hiện giá guốc gỗ trên thị trường dao động 100.000-300.000 đồng/đôi tùy mẫu mã và mức độ hoàn thiện. Những đôi được sơn vẽ, điêu khắc hoa văn cầu kỳ có giá cao hơn; guốc trẻ em chỉ vài chục nghìn đồng.

Theo chủ xưởng, các đơn hàng Tết chủ yếu phục vụ nhu cầu chụp ảnh, trình diễn áo dài, Việt phục và tham gia các lễ hội truyền thống.

Guốc gỗ được chế tác theo nhiều mẫu mã khác nhau, từ guốc trơn giữ phom cổ điển đến các mẫu được sơn vẽ hoa văn cầu kỳ. Dù khối lượng công việc tăng cao nhưng hầu hết các công đoạn vẫn được thực hiện thủ công để đảm bảo độ bền và nét đặc trưng của guốc mộc làng nghề.

Nỗ lực đổi mới, giữ vững làng nghề

Nhắc đến giai đoạn khó khăn nhất, chị Thanh không quên thời điểm dịch Covid-19 bùng phát.

“Lúc đó không có đơn hàng, thợ nghỉ hết. Ai còn nghĩ đến chuyện mua guốc”, chị kể.

Xưởng buộc phải đóng cửa một thời gian, bản thân chị chuyển sang buôn bán nhỏ để mưu sinh.

Trước dịch, Thủ Dầu Một từng được xem là “thủ phủ guốc mộc”. Thế nhưng đến nay, chỉ còn vài hộ gia đình bền bỉ bám nghề. Nhiều xưởng đã đóng cửa vì không trụ nổi cảnh ế ẩm kéo dài.

“Khoảng năm 2021-2022 mới bắt đầu có đơn hàng trở lại. Khi đó tôi cũng tính bỏ nghề rồi, nhưng thấy còn người đặt nên ráng làm”, chị Thanh chia sẻ.

Không phải lúc nào nghề guốc mộc cũng rộn ràng như những ngày giáp Tết. Theo chị Thanh, khoảng sáu tháng gần Tết, làng lại được dịp nhộn nhịp.

Những tháng còn lại, xưởng cố hoạt động cầm chừng để nuôi thợ. Từ tháng 10 âm lịch, đơn hàng tăng dần và kéo dài đến sát Tết, sau đó giảm mạnh từ khoảng tháng 3 đến tháng 5.

Áp lực đô thị hóa, chi phí sinh hoạt tăng cao khiến nghề thủ công như guốc mộc ngày càng khó giữ chân lao động trẻ.

Nhiều người trẻ đến xưởng làm thử nhưng chỉ gắn bó thời gian ngắn, chủ yếu theo tính chất thời vụ. Những người còn trụ lại phần lớn đã làm nghề nhiều năm, chọn ở lại vì quen tay, bởi sinh kế và vì không muốn nghề của cha ông bị đứt đoạn.

Để tồn tại, nghề guốc mộc buộc phải thay đổi về kiểu dáng lẫn mẫu mã. Theo chị Thanh, guốc ngày nay được chế tác không còn cao và nặng như trước.

“Giờ khách, đặc biệt là người trẻ, thường chuộng guốc thấp, khoảng 3-5 phân. Nghe khách nói tên mẫu, thợ phải hình dung và biết cách làm ngay thì mới mong giữ chân họ”, chị cho biết.

Ngoài khách trong nước, xưởng guốc Sáu Dẻo còn đón các đoàn khách du lịch nước ngoài đến tham quan. Chị Thanh kể rằng khách nước ngoài thích xem quy trình làm guốc, chụp ảnh và tìm hiểu câu chuyện làng nghề, dù ít khi mang thử do cấu trúc bàn chân khác biệt.

Huyền Trang - Tường Vy