Vì sao khó phát hiện sớm ung thư gan?

Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Văn Trung, Phó Khoa Nội Tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết phần lớn ca ung thư gan được phát hiện muộn. Lý do, viêm gan B thường tiến triển âm thầm, người mắc vẫn cảm thấy khỏe mạnh ngay cả khi đã có xơ gan hoặc khối u nhỏ, khiến họ chủ quan và không đi khám. Không ít trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã tiến triển thành ung thư gan. Có người chưa bị xơ gan vẫn có thể xuất hiện u gan. Siêu âm khó có thể phát hiện các khối u có kích thước dưới 3 cm, cần kết hợp thêm các xét nghiệm cận lâm sàng và phương tiện chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu để đảm bảo chẩn đoán chính xác.

Theo Bộ Y tế, viêm gan B là một trong những bệnh lưu hành phổ biến tại Việt Nam với khoảng 6,5 triệu người mắc, cũng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ung thư gan. Dữ liệu Globocan 2022 cho thấy ung thư gan đã vượt ung thư phổi trở thành ung thư đứng đầu về số ca tử vong tại Việt Nam. Mỗi năm, bệnh ghi nhận hơn 24.500 ca mắc mới và hơn 23.300 ca tử vong, chiếm 19,4% tổng số ca tử vong do ung thư.

Tại Việt Nam, nhiều kỹ thuật cao được ứng dụng trong chẩn đoán ung thư gan, bao gồm các xét nghiệm máu như: alpha-fetoprotein (AFP), Alpha-Fetoprotein Lectin-3 (AFP-L3), Des-γ-carboxy Prothrombin (DCP), cùng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và xâm lấn như chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI), sinh thiết gan. Tuy nhiên, do chi phí tương đối cao, các phương pháp này hiện chưa được khuyến cáo sử dụng để sàng lọc rộng rãi trong cộng đồng.

Bác sĩ Trung giải thích ở giai đoạn sớm, khối u gan nhỏ, chưa xâm lấn mạch máu, bao gan và các cơ quan lân cận nên không gây đau, khiến người bệnh khó nhận ra bất thường. Người thầy thuốc khám cho bệnh nhân bằng cách ấn vào gan cũng khó phát hiện, nhất là khi gan nằm sâu dưới xương sườn phải và bị che khuất, đặc biệt ở người thừa cân.

Bên cạnh đó, bệnh ở giai đoạn đầu thường không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện mơ hồ như mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng, sút cân. Những dấu hiệu này dễ bị nhầm với các rối loạn tiêu hóa thông thường. Với người viêm gan B hoặc C, các triệu chứng càng khó phân biệt, nếu không kiểm tra định kỳ có thể bị bỏ sót cho đến khi tiến triển nặng. Lúc này, khối u đã phát triển, có thể chèn ép đường mật, bao gan, gây các biểu hiện lâm sàng rõ rệt hơn.

Theo bác sĩ Trung, phát hiện bệnh ung thư gan muộn, hiệu quả điều trị thường không cao, tốn nhiều thời gian và chi phí. Khi bệnh tiến triển, phẫu thuật trở nên phức tạp, khó loại bỏ hoàn toàn khối u, trong khi các phương pháp hỗ trợ như hóa trị, xạ trị hay điều trị miễn dịch cũng giảm hiệu quả.

Để phát hiện sớm và ngăn chặn ung thư gan, nên tầm soát định kỳ, đặc biệt với người có nguy cơ cao như mắc viêm gan B, viêm gan C, uống rượu nhiều hoặc có tiền sử gia đình.

Người chưa mắc bệnh nên kiểm tra mỗi 6 tháng một lần. Người có nguy cơ cao như xơ gan nên tầm soát thường xuyên hơn, khoảng 3 tháng một lần. Phụ nữ mang thai cần khám định kỳ, xét nghiệm viêm gan B, tuân thủ điều trị và đảm bảo con được tiêm phòng ngay sau khi chào đời.

Các phương pháp được khuyến nghị gồm xét nghiệm máu kiểm tra chức năng gan và chỉ số AFP (alpha-fetoprotein), kết hợp siêu âm gan để phát hiện khối u nhỏ. Trường hợp nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp CT hoặc MRI để chẩn đoán chính xác hơn.

Bên cạnh đó, tiêm vaccine viêm gan B, điều trị viêm gan virus, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý và chế độ ăn lành mạnh có thể giảm nguy cơ tiến triển ung thư gan.

Bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết mũi ngừa viêm gan B được xem là "vaccine ngừa ung thư" đầu tiên vì ngăn chặn tác nhân hàng đầu gây ung thư gan. Nghiên cứu 37 năm tại Trung Quốc cho thấy vaccine giảm 72% nguy cơ ung thư gan, giảm 70% tử vong do ung thư gan và 64% tử vong liên quan bệnh gan. Trẻ sơ sinh tiêm một mũi trong 24 giờ sau sinh có thể ngăn lây truyền từ mẹ sang con 85-95%.

Về phác đồ vaccine viêm gan B, trẻ cần được chủng ngừa ngay sau khi chào đời, sau đó tiếp tục tiêm các vaccine phối hợp có thành phần viêm gan B. Người chưa tiêm, không có kháng thể hoặc kháng thể không đủ bảo vệ cần tiêm đủ 3 mũi trong 6 tháng, người nguy cơ cao có thể tiêm 4 mũi.

Kháng thể viêm gan B giảm dần theo thời gian. Người đã tiêm đủ vaccine viêm gan B nhưng có yếu tố nguy cơ cần thăm khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm kháng thể viêm gan B để tiêm mũi nhắc. Các nhóm có đặc thù công việc cần tiếp xúc máu, người chạy thận, có hành vi tình dục nguy cơ cao hoặc chăm sóc bệnh nhân viêm gan B mạn tính... cần tiêm phòng đầy đủ để bảo vệ sức khỏe.

Khánh Hòa