Vì sao thuốc tiêu sợi huyết chỉ dùng trong 4,5 giờ đầu đột quỵ?

Thuốc tiêu sợi huyết là nhóm thuốc có tác dụng làm tan cục máu đông gây tắc mạch. BS.CKI Nguyễn Hữu Khánh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết trong điều trị đột quỵ, thuốc được sử dụng cho trường hợp đột quỵ thiếu máu não cấp - tình trạng động mạch nuôi não bị huyết khối bít tắc, làm gián đoạn dòng máu đến não. Thuốc không dùng cho đột quỵ xuất huyết vì có thể làm tình trạng chảy máu nặng hơn.

Thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch có cơ chế hoạt hóa plasminogen thành plasmin - enzyme phân hủy fibrin, thành phần chính của cục máu đông. Khi huyết khối được làm tan sớm, dòng máu có thể tái lưu thông, cứu sống vùng não còn khả năng hồi phục (vùng tranh tối - tranh sáng).

Theo bác sĩ Khánh, mốc 4,5 giờ được xác lập là "giờ vàng", bởi sau đó, mô não thiếu máu kéo dài đã tổn thương nặng, thành mạch trở nên mong manh. Tái thông quá muộn có thể gây xuất huyết chuyển dạng, tình trạng máu tràn vào vùng não đã hoại tử, làm bệnh nặng hơn, đe dọa tính mạng. Trừ một số tình huống đặc biệt như đột quỵ lúc thức giấc (tức không rõ thời gian khởi phát), khi đó sẽ dùng hình ảnh học đặc biệt để đánh giá có thể dùng thuốc tiêu sợi huyết hay không.

Hiệu quả điều trị phụ thuộc nhiều vào thời điểm nhập viện. Người bệnh được truyền thuốc càng sớm trong khung giờ "vàng" thì khả năng phục hồi vận động, ngôn ngữ, sinh hoạt độc lập càng cao. Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào thần kinh có thể bị mất đi không thể tái tạo.

Trước khi truyền thuốc, người bệnh được chụp CT não khẩn cấp để loại trừ đột quỵ xuất huyết. Thuốc tiêu sợi huyết chỉ áp dụng cho đột quỵ thiếu máu não cấp. Ngoài ra, bác sĩ đánh giá các yếu tố như huyết áp, đường huyết, tiền sử phẫu thuật, nguy cơ chảy máu hoặc việc sử dụng thuốc chống đông nhằm đảm bảo an toàn.

Một số trường hợp, các phương tiện chẩn đoán hình ảnh nâng cao như MRI hoặc CT tưới máu có thể được sử dụng để đánh giá vùng não còn khả năng cứu chữa, từ đó cân nhắc mở rộng chỉ định điều trị.

Người bệnh cần nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc FAST: méo miệng, yếu tay chân, nói khó và gọi cấp cứu ngay. Không chờ triệu chứng tự hết hay tự điều trị tại nhà (như chích 10 đầu ngón tay) vì có thể đánh mất cơ hội điều trị trong 4,5 giờ đầu, khoảng thời gian quyết định khả năng hồi phục và chất lượng cuộc sống về sau.

Để phòng tránh đột quỵ, bác sĩ Khánh khuyến cáo cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, thừa cân và hút thuốc lá. Duy trì chế độ ăn lành mạnh, hạn chế muối và chất béo bão hòa, tập thể dục đều đặn, kiểm soát căng thẳng. Người trên 40 tuổi hoặc có bệnh nền tim mạch, tiền sử gia đình đột quỵ nên tầm soát sớm bằng kiểm tra huyết áp, xét nghiệm mỡ máu, siêu âm tim, siêu âm mạch cảnh hoặc chụp cộng hưởng từ não khi có chỉ định.

Trọng Nghĩa