Vụ ám sát suýt khiến Nga mất 'bộ não tình báo' trong chiến dịch Ukraine
Tướng Alekseyev, người bị ám sát hụt ở Moskva, được cho là đầu não tình báo của chiến dịch Ukraine và phụ trách nhiều công ty quân sự tư nhân.
Phóng viên quân sự Alexander Kots của tờ Komsomolskaya Pravda ngày 8/2 cho biết "phản xạ chớp nhoáng" của trung tướng Vladimir Alekseyev đã giúp ông thoát chết trong vụ ám sát hụt trước đó hai ngày.
"Alekseyev, người từng tốt nghiệp Trường Chỉ huy Đổ bộ đường không Cao cấp Ryazan, đã lập tức hiểu điều gì đang xảy ra. Ông ấy nhanh chóng áp sát đối thủ và ngăn nghi phạm chĩa súng vào đầu mình. Alekseyev đã đánh trả kẻ ám sát, điều đó đã cứu mạng ông ấy", Kots thuật lại những thông tin thu thập được.
Truyền thông Nga cho biết tướng Alekseyev đã qua cơn nguy kịch, tỉnh táo và có thể trò chuyện, nhưng tình trạng vẫn nghiêm trọng. Sự việc suýt khiến quân đội Nga mất đi một trong những chỉ huy dày dạn kinh nghiệm và có vai trò quan trọng nhất hiện nay, khi ông được coi là "bộ não tình báo" trong chiến dịch đặc biệt ở Ukraine.
Vladimir Alekseyev sinh ngày 24/4/1961 tại làng Golodki, huyện Khmelnitsky thuộc tỉnh Vinnytsia của Liên Xô, ngày nay là lãnh thổ Ukraine.
Ngay từ thời trẻ, ông đã tỏ ý hứng thú với sự nghiệp quân ngũ. Tuy nhiên, ông không thi đỗ vào các trường đại học quốc phòng và nhập ngũ theo diện nghĩa vụ quân sự. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ, ông theo học Trường Chỉ huy Đổ bộ đường không Cao cấp Ryazan, cơ sở đào tạo danh giá hàng đầu của Liên Xô trước đây và Nga ngày nay.
Alekseyev tốt nghiệp Trường Ryazan năm 1984, sau đó phục vụ trong nhiều đơn vị đặc nhiệm. Ông nhanh chóng thể hiện năng lực phân tích và tác chiến, cùng tố chất kiên cường của lính đổ bộ đường không.
Vladimir Alekseyev từng giữ chức lãnh đạo Cục Tình báo thuộc Quân khu Moskva và Quân khu Viễn Đông, sau đó được điều động đến Tổng cục Tình báo Quốc phòng (GRU) và phụ trách các lực lượng đặc nhiệm trực thuộc cơ quan này.
Năm 2011, ông trở thành Cục phó kiêm Tham mưu trưởng GRU và được thăng quân hàm trung tướng.
Tướng Alekseyev được đánh giá là đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến dịch can thiệp quân sự được Nga phát động tại Syria từ năm 2015. Ông trực tiếp tham gia lập kế hoạch, điều phối hoạt động tác chiến giữa GRU và các đơn vị quân đội.
Tổng thống Vladimir Putin năm 2017 trao tặng danh hiệu Anh hùng Liên bang Nga cho tướng Alekseyev vì "sự dũng cảm và anh hùng thể hiện trong quá trình thực hiện nhiệm vụ".
Theo truyền thông phương Tây, tướng Alekseyev giám sát quá trình thành lập công ty an ninh tư nhân Wagner vào năm 2014, thời điểm diễn ra vụ lật đổ cựu tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych và Nga sáp nhập bán đảo Crimea. Lực lượng Wagner dường như bắt đầu tham gia hoạt động đối phó quân đội Ukraine từ cuối năm 2014.
Tuy nhiên, rạn nứt giữa GRU và Wagner xảy ra khiến tình báo quốc phòng Nga thành lập Redut vào mùa thu năm 2021. Đây không phải một đơn vị cụ thể, mà là hệ thống tuyển mộ nhân sự cho hàng chục đơn vị tình nguyện khác nhau, với cấu trúc quản lý đơn giản và chặt chẽ hơn Wagner.
Mối quan hệ giữa tướng Alekseyev và ông chủ Wagner Yevgeny Prigozhin trở nên căng thẳng khi nhiều thành viên của công ty này đầu quân cho Redut. Tuy nhiên, Prigozhin chưa bao giờ công khai chỉ trích Alekseev, mà chỉ nhắm vào cựu bộ trưởng quốc phòng Sergey Shoigu và Tổng tham mưu trưởng Valery Gerasimov.
Ông Alekseyev được cho là giám sát khoảng 30 đơn vị tình nguyện của quân đội Nga, chịu trách nhiệm về chiến lược hoạt động, phê duyệt kế hoạch dài hạn và giám sát vấn đề tài chính.
Năm 2023, Quân đoàn Tình nguyện của Nga được thành lập trên nền tảng Redut và hợp nhất hàng chục công ty an ninh tư nhân trong nước. Các đơn vị này ban đầu tồn tại riêng rẽ, song được Alekseyev đưa về quản lý chung dưới quyền GRU.
Tiêu biểu trong số này có đơn vị Volki, Tigr và Rys có liên hệ với Lữ đoàn số 16 GRU, đơn vị Chính thống giáo Ái quốc Nevsky, Lữ đoàn Xung kích Cựu chiến binh, đơn vị Cossack Don, Lữ đoàn Thánh George cũng như Espanola, đơn vị giải thể vào mùa thu năm 2025.
Tờ New York Times của Mỹ nhận định Alekseyev là một trong những sĩ quan tình báo hàng đầu của Nga, phụ trách cung cấp thông tin cho Điện Kremlin trước khi phát động chiến dịch đặc biệt ở Ukraine tháng 2/2022. Các đơn vị an ninh tư nhân được thành lập dưới quyền ông Alekseyev cũng tham gia xung đột từ ngày đầu, đặc biệt là cuộc tiến công nhằm vào thành phố Kharkov.
Trong chiến dịch tiến công thành phố Mariupol ở tỉnh Donetsk đầu năm 2022, tướng Alekseyev là đại diện đàm phán cấp cao của Nga về vấn đề binh sĩ Ukraine bị bao vây tại nhà máy gang thép Azovstal.
Kênh Tsargrad TV của Nga tháng 5/2022 đưa tin tướng Alekseev là "chỉ huy tình báo cấp cao nhất chịu trách nhiệm về Ukraine sau khi chiến sự bùng phát, cho thấy quá trình bàn giao địa bàn phụ trách giữa Cục 5 Cơ quan An ninh Liên bang Nga với GRU".
Ông Alekseev cũng là thành viên phái đoàn đàm phán của Nga về Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen, có hiệu lực tháng 7/2022-7/2023.
Tháng 6/2023, lực lượng Wagner nổi loạn và chiếm trụ sở Quân khu miền Nam của quân đội Nga tại thành phố Rostov-on-Don. Ông Alekseyev và Thứ trưởng Quốc phòng Nga Yunus-Bek Yevkurov khi đó có mặt tại địa điểm này để đối thoại trực tiếp với ông trùm Prigozhin.
Tướng Alekseyev tuyên bố hành động của Wagner là "đâm sau lưng đất nước và Tổng thống". "Người duy nhất có quyền bổ nhiệm các chỉ huy cao nhất của quân đội Nga là Tổng thống, những người tham gia nổi loạn đang cố gắng xâm phạm quyền của ông ấy và đây là một cuộc đảo chính. Hãy suy nghĩ lại", ông Alekseyev nói.
Nguyễn Tiến (Theo Izvestia, RIA Novosti, Novaya Gazeta, AP)