Vùng xám của công việc mang thu nhập hơn 200 triệu đồng/tháng ở Đức

Những "ngày thử việc" không bao giờ kết thúc

Một người đàn ông gốc Việt đang cẩn thận sơn móng chân cho khách, trong khi một nhân viên hải quan mặc áo chống đạn đứng giữa các dụng cụ làm móng trong tiệm.

Viên cảnh sát hỏi nhân viên: "Anh đã làm việc ở đây bao lâu rồi?"

Thợ làm móng dường như không hiểu câu hỏi, vẫn mải mê với bộ móng của khách và trả lời như một cái máy: "Câu hỏi tiếp theo, xin mời".

Cảnh này được ghi lại trong một lần lực lượng kiểm soát lao động không khai báo tiến hành kiểm tra ở ba tiệm làm móng tại Berlin giữa tháng 1/2026.

Trên bàn tiếp tân, các hợp đồng thử việc đã được chủ cơ sở ký sẵn. Bất kỳ ai đến làm việc vào buổi sáng đều phải ghi tên mình vào đó, biến mỗi ngày thành một "ngày thử việc" - cách mà chủ tiệm dùng để tránh phải trả bảo hiểm xã hội cho người lao động.

Trong một tiệm khác, một phụ nữ Việt xuất trình giấy phép cư trú, nhưng sau đó thừa nhận đó không phải là của cô. Một số người lao động khác trả lời máy dịch của lực lượng chức năng bằng sự sợ hãi: họ không biết đã ở Đức bao lâu, sống ở đâu hoặc ai là người giám sát mình.

Anh Phạm Quang Dũng (40 tuổi), chủ một tiệm làm móng tại Berlin, cho biết vài năm gần đây, Đức truy quét mạnh tay lao động bất hợp pháp, đặc biệt trong lĩnh vực làm móng. Với cá nhân anh, sau một lần bị lực lượng chức năng kiểm tra cách đây hai năm, anh không còn dám dính líu đến việc sử dụng lao động bất hợp pháp.

"Thời gian đầu mới mở tiệm, tôi từng nhận hai người không có giấy tờ hợp pháp vào làm. Khi đó, tôi chỉ nghĩ đơn giản là giúp đồng hương, lại là người quen sống gần nhà. Nhưng từ khi Đức siết chặt kiểm tra, truy quét mạnh tay, dù là ai tôi cũng không dám nhận nữa", anh Dũng nói.

Theo anh Dũng, việc tuyển được một thợ làm móng vừa có tay nghề, vừa làm việc hợp pháp tại Đức vốn gặp nhiều khó khăn từ nhiều năm nay.

"Những người đủ giấy tờ, giao tiếp tiếng Đức tốt, có chút vốn thường chọn tự mở tiệm riêng. Trong khi đó, không ít người có tay nghề nhưng thiếu giấy tờ, còn người hợp pháp thì lại không đáp ứng được yêu cầu chuyên môn. Việc khan hiếm nhân lực khiến một số chủ tiệm chấp nhận đánh đổi, thuê lao động bất hợp pháp.

Bên cạnh đó, khi thuê lao động bất hợp pháp, phúc lợi phải trả cho họ sẽ thấp hơn nhiều so với những người minh bạch giấy tờ cư trú", anh chia sẻ.

"Việc nhẹ, lương cao" và vùng xám pháp lý

Số lượng tiệm nail ở Đức tăng nhanh trong những năm qua. Riêng tại Berlin, theo Phòng Thương mại và Công nghiệp thành phố, hiện có 1.182 cơ sở kinh doanh như vậy, nhiều hơn khoảng 150 cơ sở so với năm ngoái.

Hiệp hội ngành nghề Cosmetic Professional dự đoán doanh thu toàn quốc sẽ đạt 420 triệu euro vào năm 2025. Hiệp hội Thiết kế Móng tay Đức ước tính có khoảng 60.000 người làm việc trong lĩnh vực này và 2/3 số tiệm thuộc sở hữu của các nhà kinh doanh người Việt Nam.

Anh Trần Xuân Hậu (32 tuổi), từng nhiều năm làm đủ nghề "chân tay" tại châu Âu, thừa nhận không có công việc nào "việc nhẹ, lương cao" như làm làm móng. 

"Tôi từng làm nhà hàng, xây dựng, chụp ảnh, tổ chức sự kiện…, nhưng nghề làm móng vẫn là lựa chọn lý tưởng với những người có tay nghề. Một thợ móng lành nghề, làm việc chăm chỉ, có lượng khách quen ổn định có thể kiếm hơn 200 triệu đồng mỗi tháng tại Đức, nhất là vào cao điểm mùa hè.

Còn với nghề làm bếp, những người có thu nhập cao lắm cũng chỉ đạt khoảng 150 triệu, còn thông thường sẽ loanh quanh 100 triệu. Trong khi đó, công việc của họ thường vất vả hơn, cần nhiều sức khỏe hơn", anh Hậu nói.

Gần 10 năm bươn chải ở nhiều quốc gia như Nga, Đức, Séc, Slovakia…, anh cho rằng Đức là môi trường thuận lợi nhất để "kiếm tiền". Chính vì vậy, không ít lao động Việt chấp nhận làm việc không giấy tờ, với hy vọng tích lũy thu nhập và tìm cách hợp thức hóa tình trạng cư trú.

"Trước đây, khi châu Âu mới mở cửa tiếp nhận lao động nước ngoài, tình trạng vượt biên, làm giả giấy tờ diễn ra phổ biến. Nhưng vài năm trở lại đây, các nước siết chặt nhập cảnh, truy quét mạnh lao động bất hợp pháp, việc mua bán, làm giả giấy tờ gần như không còn dễ dàng. Tôi vẫn nhận được tin nhắn hỏi đường đi, nhưng tin rằng sớm muộn gì họ cũng phải trả giá", anh nói.

Ở ngay trung tâm Berlin có chợ Đồng Xuân - chợ đầu mối của người Việt, rộng khoảng 165.000 mét vuông. Cảnh sát Hình sự Liên bang Đức coi địa điểm này là một trung tâm buôn người Việt Nam xuyên châu Âu.

Ở đây, nhiều trung tâm dạy nghề làm móng xuất hiện. Anh Hậu kể, việc giảng dạy được thực hiện bằng tiếng Việt.

"Nếu giá mỗi bộ móng trên thị trường được trả 70 đồng, ở các học viện này chỉ được trả 20-25 đồng, coi như phí học nghề", anh nói.

Ở Đức, làm móng không phải là một nghề học việc được công nhận. Không giống như các tiệm làm tóc, các tiệm làm móng không phải tuân theo các yêu cầu về giấy phép và có thể hoạt động mà không cần chứng chỉ thợ lành nghề.

Trả lời một cuộc điều tra, Cảnh sát Liên bang cho biết năm ngoái họ đã bắt giữ 19 nghi phạm buôn người mang quốc tịch Việt Nam và xác định được 911 người nhập cảnh trái phép vào Đức từ Việt Nam. Vào tháng 10, một người đàn ông Việt Nam đến từ Würzburg đã bị bắt vì bị cáo buộc đưa người di cư trẻ tuổi vào Đức qua Hungary để làm việc trái phép, theo văn phòng công tố Dresden. Một số trong khoảng 30 người bị ảnh hưởng được cho là đã làm việc trong các tiệm làm móng.

Những giấc mơ đổi đời

Chị Bùi Thu Hoài, 45 tuổi, ở Nghệ An, nhắn tin cho một người làm nghề tư vấn cho trung tâm đưa lao động sang nước ngoài làm việc. Chị nói có một cậu con trai 18 tuổi chuẩn bị tốt nghiệp cấp 3 nhưng không muốn học tiếp đại học nên cả gia đình đang tìm cách lo cho cậu ra nước ngoài làm ăn.

"Tôi tìm hiểu các con đường chính ngạch thì thấy yêu cầu tiếng Đức rất cao. Tôi nghĩ con mình khó theo được nên muốn tìm hướng khác, không phải học tiếng", chị Hoài nói.

Theo chị Hoài, xung quanh nhà có một số người từng sang Đức bằng cách đến một quốc gia khác rồi tìm đường vượt biên. Những gì chị nhìn thấy chủ yếu là hình ảnh các tiệm làm móng khang trang, nhà hàng sang trọng, còn hành trình vượt biên thực tế diễn ra ra sao thì chị chưa từng chứng kiến.

Hiệp hội Thiết kế Móng tay Đức đang kêu gọi công nhận nghề thiết kế móng tay là một nghề học việc chính thức. Điều này sẽ nâng cao rào cản gia nhập ngành và giảm nguy cơ bị bóc lột. Vào tháng 11, Quốc hội Đức đã thông qua cải cách luật về lao động không khai báo, đưa ra các quy định nghiêm ngặt hơn đối với các tiệm làm móng. Mục tiêu là nhằm hạn chế tình trạng bóc lột chủ yếu thông qua phân tích dữ liệu tự động và tăng cường kiểm tra.

Anh Trần Xuân Hậu thở dài trước những câu hỏi ngây ngô của lao động Việt về giấc mơ đổi đời khi đến châu Âu, sau lời hứa hẹn hoa mỹ của bên môi giới.

"Thành công không giành cho số đông. Thu nhập cao luôn có sự đánh đổi và trả giá. Tôi hi vọng người lao động quê hương mình có thể hiểu được cái giá phải đổi từ việc bất hợp pháp để luôn tỉnh táo với mọi lời hứa hẹn", anh nói.