Nhật Bản đối mặt với cuộc khủng hoảng thiếu ngủ trầm trọng

Nhật Bản được biết đến là quốc gia có tình trạng thiếu ngủ trầm trọng với thời gian nghỉ ngơi trung bình ở mức thấp. Số liệu từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy thời gian ngủ trung bình của người dân nước này chỉ đạt 7 giờ 42 phút, thấp nhất trong 33 quốc gia được khảo sát và ít hơn mức trung bình chung hơn 40 phút.

Nhiều người Nhật coi thời gian ngủ của quốc gia trong nhóm thấp nhất thế giới là một vấn đề xã hội đáng báo động. Thực trạng này đã châm ngòi cho cuộc cạnh tranh khốc liệt trên thị trường đồ mặc phục hồi (recovery wear), dòng sản phẩm được quảng bá giúp cải thiện giấc ngủ và giảm mệt mỏi. Theo Viện Nghiên cứu Hiệp hội Quản lý Nhật Bản, thị trường này dự kiến tăng trưởng đột phá gấp 9 lần, từ 18,9 tỷ yên vào năm 2024 lên mức 170 tỷ yên vào năm 2030.

"Người Nhật chưa thấy được giá trị tích cực của giấc ngủ, thậm chí còn tin rằng ngủ càng ít càng tốt", giáo sư Yukio Toyota ở Đại học Urawa, chuyên gia nghiên cứu giấc ngủ dưới góc độ nhân học văn hóa, nhận định.

Chính phủ Nhật Bản cũng đã nhận thức rõ cuộc khủng hoảng này. Năm 2024, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản ban hành "Hướng dẫn về giấc ngủ nhằm tăng cường sức khỏe", khẳng định việc đảm bảo thời gian và chất lượng giấc ngủ là nhiệm vụ trọng tâm mà mọi người dân cần nghiêm túc thực hiện.

Dữ liệu mới nhất cho thấy bức tranh về giấc ngủ của người dân Nhật Bản đang có những biến chuyển đáng chú ý. Theo Khảo sát Cơ bản về Đời sống Xã hội (thực hiện từ năm 1976), sau nhiều thập kỷ sụt giảm liên tục, thời lượng ngủ của người dân xứ sở mặt trời mọc đã bắt đầu ghi nhận đà phục hồi. Cụ thể, vào năm 2021, thời gian ngủ trung bình trong tuần đã tăng 13 phút so với kỳ khảo sát 2016. Con số này thậm chí đạt mức 15 phút ở nhóm người đi làm và các cặp vợ chồng có con nhỏ.

Đà tăng trưởng năm 2021 được cho là hưởng lợi từ đại dịch Covid-19, nhưng khảo sát trực tuyến về "chỉ số giấc ngủ" trên 10.000 lao động của công ty Brain Sleep (Tokyo) cho thấy xu hướng này vẫn duy trì sau đại dịch, với mức tăng thêm 7 phút so với năm 2021.

Tuy nhiên, năm 2026 lại ghi nhận một nghịch lý: thời gian ngủ trung bình đột ngột giảm 9 phút so với năm trước đó. Điều này cho thấy nhận thức về tầm quan trọng của giấc ngủ đã được nâng cao nhưng để biến ý thức thành một thói quen nghỉ ngơi ổn định và bền vững vẫn còn là bài toán đầy thách thức.

Trong tiến trình cải cách lao động tại Nhật Bản, sự phổ biến của các mô hình làm việc linh hoạt được xem là nhân tố quan trọng tác động đến thói quen nghỉ ngơi của người dân. Tuy nhiên, đằng sau lợi thế tiết kiệm thời gian di chuyển và tiềm năng nới rộng quỹ thời gian ngủ, hình thức làm việc tại nhà đang bộc lộ những mặt trái về chất lượng giấc ngủ.

Minh chứng rõ nét cho nghịch lý này là trường hợp một nữ nhân viên viễn thông 23 tuổi. Dù làm việc từ xa 3 buổi mỗi tuần, quỹ thời gian nghỉ ngơi của cô vẫn bị bóp nghẹt với vỏn vẹn 5,5 giờ ngủ mỗi đêm. Theo cô, việc thiếu hụt các hoạt động thể chất và tương tác trực tiếp như khi đến công sở khiến cơ thể không đủ "mệt" để đi vào giấc ngủ sớm, dẫn đến hệ quả là thói quen thức khuya kéo dài.

Tương tự, với một nam nhân viên ngành tài chính tại Tokyo, giấc ngủ 6 tiếng mỗi ngày là một điều "xa xỉ". Anh thừa nhận khoảng thời gian dư ra nhờ không phải di chuyển thực chất lại bị lấp đầy bởi những giờ làm thêm căng thẳng. "Nếu không chủ động ngắt kết nối khỏi công việc trước khi lên giường, tôi gần như không thể chợp mắt", anh chia sẻ.

Giáo sư Kazuo Mishima từ Đại học Akita cảnh báo việc thay đổi hình thức làm việc quá thường xuyên thực chất đang gây áp lực nặng nề lên cơ thể. "Khi nhịp sinh học bị xáo trộn, dù ý thức được việc phải dậy sớm vào sáng hôm sau, bạn vẫn không thể ép mình đi ngủ sớm hơn. Hệ quả là trong một tuần sẽ luôn có những ngày bạn rơi vào tình trạng thiếu ngủ cục bộ", vị giáo sư phân tích.

Theo Khảo sát Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia năm 2024 của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, có tới 20-30% nam và nữ giới trong độ tuổi từ 20 đến 50 cho biết họ cảm thấy "hoàn toàn không được nghỉ ngơi" hoặc "nghỉ ngơi rất ít" sau khi ngủ. Đồng quan điểm, bà Midori Ando, nhà nghiên cứu tại Viện Khoa học Giấc ngủ Nhật Bản, nhận định mức độ hài lòng về giấc ngủ của người dân hầu như không được cải thiện, dù đại dịch Covid-19 đã trôi qua với nhiều thay đổi về mô hình làm việc.

Thực tế, Nhật Bản vẫn đang là một trong những quốc gia thiếu ngủ trầm trọng nhất hành tinh. Với một thực trạng đã ăn sâu vào cấu trúc xã hội và văn hóa lao động như hiện nay, việc xoay chuyển tình thế để mang lại những giấc ngủ chất lượng cho người dân sẽ mất nhiều thời gian.

Bình Minh (Theo Nikkei)